23 november 2022

Nummer 1.189

Bruno Latour: radicaal andere benadering van de realiteit

De Franse filosoof, antropoloog en socioloog Bruno Latour stierf op 9 oktober op 75-jarige leeftijd. Hij was een van de grootste denkers van ons tijdperk. Hij zag de werkelijkheid in netwerken, benadrukte het werk dat wetenschappers achter de schermen doen en was een belangrijke denker over het klimaat. Tertio nr. 1.189 van 23/11/’22 schetst een portret van de man, inclusief zijn denken over religie dat, hoewel minder bekend, ook zeer boeiend is.

Liza Cortois, Laurence D'Hondt & Massimiliano Simons 

cover Nummer 1.189

Het is moeilijk om Bruno Latour in een hokje te plaatsen: hij bestudeert zowel wetenschappers, primaten als het Braziliaanse regenwoud. Hoewel hij vaak als postmoderne denker wordt afgeschilderd, trekt hij zowel tegen die stroming als tegen positivisten van leer. Universitair docent Arjen Kleinherenbrink schreef het eerste Nederlandstalige werk over de Franse denker voor een breder publiek. “Van een afstand bezien lijkt het werk van Latour wellicht op de flamboyante en incoherente veelschrijverij waar men de hedendaagse Franse filosofie weleens ten onrechte voor verslijt. Een dergelijke typering zou de plank echter volledig misslaan”, oordeelt Arjen Kleinherenbrink. Meer nog dan buiten de lijntjes te kleuren, zet Latour namelijk nieuwe lijnen uit om de realiteit radicaal anders te benaderen.

Latour werd een van de meest vernieuwende figuren over het klimaatvraagstuk. Hij zoekt een weg tussen gevoelens van machteloosheid en doemdenken. Hij juicht deze ‘apocalyptische’ tijden toe en moedigt ieder van ons aan om redenen te vinden om actie te ondernemen in plaats van die tijden te ondergaan. Hij betreurt de onverschilligheid van de Kerk voor het voortbestaan van de aarde. Maar hij benadrukt ook het unieke belang van de encycliek Laudato Si’ van paus Franciscus die voorstelt om te luisteren naar de roep van de armen en van de aarde, een gemeenschappelijke schreeuw tegen onrecht.

Weinig mensen weten dat Bruno Latour een doctoraat haalde in de theologie. Dat lijkt een grote breuk met zijn latere werk waarmee hij naam en faam maakte. Toch zijn er duidelijke connecties tussen zijn theologische reflecties en de manier waarop hij wetenschap analyseert. Latours doctoraat was het meest beïnvloed door Rudolf Bultmann, die bekend is voor zijn poging om het Nieuwe Testament te ‘ontmythologiseren’. Maar in plaats van de mythologische vorm als een obstakel te zien voor de interpretatie van de achterliggende boodschap, kwam voor Latour de positieve rol ervan op de voorgrond. Hij stelde zich de vraag: hoe draagt de specifieke vorm waarin het evangelie is geschreven, juist bij tot zijn succes?

Bruno Latour. © Belgaimage
Afbeelding
Bruno Latour: radicaal andere benadering van de realiteit