16 november 2022

Nummer 1.188

“Ik heb schrik van mensen die te goed weten wie God is”

Hoogleraar filosofie André Cloots legde zich gedurende drie winters toe op de vertaling van Le désenchantement du monde van Marcel Gauchet, een klassieker uit de godsdienstfilosofie. Ondanks de populariteit ervan werd dat werk nooit naar het Nederlands vertaald. “Om de democratie te begrijpen moet je naar de godsdienst kijken, zegt Gauchet. Dat vond ik een interessante piste”, vertelt Cloots in Tertio nr. 1.188 van 16/11/’22. 

Liza Cortois

cover Nummer 1.188

“Gauchet ziet het christendom als ‘la religion de la sortie de la religion’, ‘de religie van de uittocht uit de religie’. Maar hij verkondigt niet het einde van alle religie of het leeglopen van de kerken. Er blijven gelovigen. Zijn stelling is dat de religie niet langer de maatschappij structureert. De wereld is autonoom geworden van de godsdienst. Maar je moet oppassen met die autonomie. De dood van God betekent niet dat de mens God wordt. Hoe meer de goden sterven, hoe meer we zien dat wij geen goden zijn. Zelfs de democratie houdt veel heteronomie in zich: ze is een ‘georganiseerd conflict’ dat niemand beheerst.”

Hoe zijn mensenrechten met het christendom verbonden?

“Het is te sterk uitgedrukt om te zeggen dat mensenrechten uit het christendom komen, maar ze zijn er wel door tot leven gekomen. Het is door de religie dat we ons bewust zijn geworden van de gelijkheid van iedere persoon. Zonder de idee ‘we zijn allemaal kinderen van God’ zouden we nooit tot de gelijkheid van man en vrouw zijn gekomen. Maar binnen de religie zijn er altijd theologische redenen om niet radicaal door te gaan. Neem bijvoorbeeld het doordenken van de gelijkheid van man en vrouw: dat gebeurt buiten de Kerk, tijdens de Verlichting. Nadien kan dat ideaal weer invloed hebben binnen de Kerk. Dat zie je nu ook bij gelovigen die reageren op het homohuwelijk en de Kerk bekritiseren vanuit christelijke inspiratie. De gelovigen trekken de Kerk vooruit, niet de theologie.”

Waarom blijft de Kerk dan hangen in een oude moraal?

“De Kerk zegt nog op veel vlakken hetzelfde als in de middeleeuwen, ze hangt vast in een thomistische en aristotelische filosofie. Het moeilijke is ook dat de Bijbel een taal spreekt die wij zijn verleerd. We geloven niet meer in engelen of geesten, maar dat is nog altijd de taal van de Bijbel. Het is van groot belang dat wij het wereldbeeld en de boodschap van de Bijbel uit elkaar trekken. Het is niet omdat er in de Bijbel geen vrouwelijke apostelen waren, dat de vrouw niet in het ambt kan. Dat zijn argumenten die vandaag geen steek meer houden. Daarvoor is ons historisch bewustzijn te sterk ontwikkeld.”

Volgens André Cloots gaat het christendom niet weg. “Kijk naar wat het in het verleden allemaal heeft voortgebracht. Dat zal niet snel verdwijnen. Ik geloof sterk in de kracht van het christendom, vanuit de inspiratie uit de verhalen en het beeld dat erin naar voren komt van een God van liefde.” © Luc Gordts
Afbeelding
“Ik heb schrik van mensen die te goed weten wie God is”