9 november 2022

Nummer 1.187

De kleren maken de mens

Wat zegt je kledij over wie je bent? Doorheen de eeuwen is het antwoord op die vraag anders, maar modesociologe Aurélie Van de Peer legt in Tertio nr. 1.187 van 9/11/2022 uit hoe macht daarin op de een of andere manier altijd een factor is. Dat voelden de psychiatrische patiënten die tot de jaren 1960 instellingskledij moesten dragen, aan den lijve. Het Museum Dr. Guislain toont in de verrassende expo Mirror Mirror wat het creëren van eigen kledij in die context betekent.

Liza Cortois & Frederique Vanneuville

cover Nummer 1.187

Mode wordt vaak weggezet als een oppervlakkig thema. Modesociologe Aurélie Van de Peer gaat daar niet mee akkoord. “Dat vooroordeel wortelt in de voorbijgaande aard van mode en in het gegeven dat het doorheen de geschiedenis met vrouwen werd geassocieerd. Daarnaast heeft kleding met het lichaam te maken en niet met de ‘verheven geest’. Vooral mensen met een buitenstaandersperspectief zien het als oppervlakkig.” Door die vooroordelen wordt mode niet vaak bestudeerd met een filosofische of maatschappelijke lens. “Als je je baseert op literatuur, zie je dat er in de vroege 13de eeuw al sprake was van mode, bijvoorbeeld in de Roman de la rose, een van de bekendste werken uit de Franse middeleeuwse literatuur. Rijke jonkvrouwen wandelen in een bos en komen daar een groep jagers tegen en lachen hen uit omdat ze jassen dragen die niet van dat jaar zijn. Dat is de kern van het modefenomeen: tijd wordt ingezet als machtsmiddel. Ik doe me voor als superieur, omdat ik mee ben met de tijd en ik manifesteer dat door je het gevoel te geven dat je ouderwets bent.”

Het Gentse luik van de fascinerende dubbeltentoonstelling Mirror Mirror toont de verrassende manieren waarop mensen met een psychiatrische aandoening via kleding en textiel zichzelf een plaats in de wereld geven. Want, stel je voor: je bent geestelijk verward, wordt opgenomen in een psychiatrische kliniek en een van de eerste dingen die je meemaakt, is dat je je eigen kleren moet afgeven en een soort vormeloze slaapjurk moet dragen, ook overdag. Tot de jaren 1960 was dat een gangbare praktijk. Maar wat doet zoiets met je als mens? Onderzoek in de medische archieven van Duitse en Zwitserse psychiatrische instellingen toont aan hoe ingrijpend die kledingpraktijk was in de beleving van patiënten. “Eist haar kleren, wil zich nog eens mens voelen”, staat er op 18 december 1919 genoteerd in het medisch dossier van Marta K. Dezelfde eis komt in allerhande varianten terug in andere dossiers en heeft uiteindelijk steeds met hetzelfde te maken: “Met hun eigen kledij kon een stukje eigenheid herwonnen worden in het anonieme dagelijkse leven van het ziekenhuis. Kleren zorgden voor sociale waardigheid en het herwinnen van prestige en ze hielden de mogelijkheid in om de instelling te verlaten”, schrijft de Weense onderzoekster Monika Ankele daarover in Mirror Mirror, de prachtig uitgegeven catalogus bij de gelijknamige dubbeltentoonstelling die nog tot 26 februari loopt in het Gentse Museum Dr. Guislain en het ModeMuseum Antwerpen.

“Historisch is het een nieuw gegeven om jezelf te willen uitdrukken door kleding”, weet modesocioloog Aurélie Van de Peer. © Unsplash
Afbeelding
De kleren maken de mens