14 september 2022

Nummer 1.179

De kerk als gemeenschap waar je jezelf mag zijn

Jongeren en de kerk: het is niet langer een vanzelfsprekende combinatie. Volgens het jaarrapport van de katholieke kerk in België 2021 volgden 40.481 jongeren in 2020 catechese. Toch verschijnt slechts een klein deel daarvan op zondag in de kerk. In Europa lijken de tradities, vormen en structuren die oudere generaties zin en betekenis gaven, hun raakvlak te hebben verloren met de leefwereld van moderne jongeren. Hoe betrek je jongeren weer bij het geloof? Samen Jong is een essentieel boek voor iedereen die wil bijdragen aan de kerk van morgen.

Kelly Keasberry

cover Nummer 1.179
Afbeelding
De kerk als gemeenschap waar je jezelf mag zijn
© rr

et christelijke geloof is de wereld nog niet uit, blijkt uit het Pauselijk Jaarboek. In 2020 kreeg het katholicisme er wereldwijd zestien miljoen nieuwe leden bij. Het zwaartepunt van de kerk ligt vandaag voornamelijk in Afrika, Azië en Latijns-Amerika. Ook protestantse kerken – met name evangelische en pinksterkerken – maken in die werelddelen een snelle groei door. Het contrast met de krimpende kerk in Noordwest-Europa kan nauwelijks groter zijn. In 2020 werden er in België zeventien katholieke kerkgebouwen onttrokken aan de eredienst, meldt het jaarrapport van de katholieke kerk in België 2021. Ook werden er 33 parochies opgeheven. Uit recente cijfers van het Nederlandse Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) komt een vergelijkbare trend naar voren. “Nederland is al sinds decennia in allerlei opzichten een ontkerkelijkend land. Dat blijkt zowel uit de institutionele tellingen van de kerken zelf als uit uiteenlopende enquêtes”, meldt het rapport Christenen in Nederland. Samen met het kerkbezoek neemt ook de religieuze geletterdheid bij jongeren af. Dat stelt godsdienstleerkrachten voor uitdagingen. Hoe kun je de dialoog aangaan met leerlingen bij wie een godsdienstig referentiekader totaal afwezig is? Godsdienstleraar Luc Meeusen schreef er in 2013 al een essay over (zie Tertio nr. 708 van 4/9/’13). Hoe groter de stilte die op zondag in de kerk neerdaalt, hoe meer de vraag rijst: is er nog wel een toekomst voor de kerk in Noordwest-Europa?

Pijn en passie

“Dit boek is geschreven vanuit zowel pijn als passie”, begint het boek Samen Jong van Sabine van der Heijden, Vincenza la Porta, Jan Wolsheimer en Martine Versteeg. “Het is de pijn van kerken die vergrijzen, die meer begrafenissen dan doopdiensten hebben en zelfs zo gekrompen zijn dat ze niet langer kunnen voortbestaan. De pijn en het verdriet van de mensen die het gebouw waarin ze getrouwd zijn en waarin geliefden gedoopt zijn, moeten sluiten, en van de mensen die zien dat hun (klein)kinderen het geloof dat voor hen zoveel betekent, niet meer overnemen.” De cijfers liegen niet. Toch is het narratief van krimp niet dat van iedere kerkelijke gemeenschap. “Wij geloven dat de kerk potentie heeft. Dat het geloof in Jezus Christus ook voor jonge mensen vandaag zegenrijk is”, stellen de auteurs in hun voorwoord. Samen Jong is de geüpdatete Nederlandstalige bewerking van het grootschalige Amerikaanse onderzoek Growing Young uit 2016. Onderzoekers Kara Powell, Jake Mulder en Brad Griffin van het Fuller Youth Institute gingen op zoek naar het geheim van kerken die er wel in slagen een groot aantal jongeren tussen 15 en 29 jaar aan te trekken. Ze onderzochten 259 kerken van zowel protestantse als rooms-katholieke en oosters-orthodoxe signatuur. Tijdens de studie, die zo’n vier jaar in beslag nam, werden diverse deskundigen geraadpleegd. Omdat de Amerikaanse context verschilt van de Europese, bevat de bewerking een aantal accentverschuivingen. Waar Growing Young de indruk wekt dat de kerk vooral moet verjongen, legt Samen Jong het accent op kerk-zijn met alle generaties. Ook benadrukken de auteurs dat kerkopbouw niet tot doel heeft het aantal jongeren te vergroten, maar om “steeds meer op Christus te gaan lijken en Hem te vertegenwoordigen in wijk en in wereld”. Zowel pijn als passie kunnen verandering in gang zetten. Verandering is nodig om de gemeenschap van christenen die we kerk noemen, nieuwe wegen te laten vinden.

Raderwerk

Het boek waarschuwt voor een aantal valkuilen. Zo zijn veel christenen geneigd te denken dat het voortbestaan van de kerk vooral van mensen afhangt. Daarmee laden we een te groot verantwoordelijkheidsgevoel op ons. Mattheüs 16, 18 en Psalm 127, 1 benadrukken dat het God is die Zijn kerk bouwt. Een tweede valkuil is om alle aandacht te laten uitgaan naar de vorm. “Startend als jeugdpredikant ontdekte ik dat mensen denken dat je de zondagse kerkdiensten moet gaan ‘verhippen’ om meer jongeren te bereiken”, getuigt Chiel in Samen Jong. Uit het onderzoek komt een ander beeld naar voren. Veeleer dan de vorm telt voor jongeren een bepaalde cultuur. Kerkelijke culturen die jeugdige generaties aanspreken, worden gekenmerkt door zes kernwaarden. “Die hangen met elkaar samen”, weten Van der Heijden, La Porta, Wolsheimer en Versteeg. “Ze zijn als een raderwerk van een machine. De verschillende raderen zetten elkaar in beweging en vormen een geheel. Het middelste wieltje is een gemeenschap waarin Jezus’ boodschap centraal staat. Die onderscheidt kerken van andere groepen en organisaties.”

Net zomin als Rome, is de kerk voor alle generaties in één dag gebouwd. Maar als Samen Jong iets meegeeft, dan is het wel dat inspirerend kerk-zijn een zoektocht is die niet zomaar mag worden opgegeven. Juist in een complexe en individualistische wereld waar veel mensen gebukt gaan onder een gebrek aan zingeving, heeft de kerk een uniek antwoord te bieden. Niet langer als vanzelfsprekende cultureel-religieuze autoriteit, maar wel degelijk als een hechte gemeenschap waar je werkelijk wordt gezien en gehoord.  III

Lees meteen verder

Ga naar archief