6 september 2022

Nummer 1.178

Realiteit minderjarige vreemdelingen keihard in beeld gebracht

Met het straffe Tori et Lokita van de gebroeders Dardenne over twee niet-begeleide minderjarige vreemdelingen (NBMV’s) trekt het nieuwe filmseizoen zich op gang. Van 1 januari tot eind juli van dit jaar hebben er zich in ons land al meer dan drieduizend NBMV’s aangemeld. Hoeveel Tori en Lokita’s zitten daartussen?

 

Raf Butstraen

cover Nummer 1.178
Afbeelding
Realiteit minderjarige vreemdelingen keihard in beeld gebracht
© Christine Plenus

De migratie- en vluchtelingenproblematiek komt in niet minder dan vier van de jongste tien films van Jean-Pierre en Luc Dardenne aan bod: de uitbuiting van een vreemdeling in La promesse, het schijnhuwelijk in Le silence de Lorna, het lot van de hulpzoekende La fille inconnue en de tragiek van de uit Afrika afkomstige minderjarigen Tori et Lokita. Die thematiek vormt in de vernoemde films zeker een belangrijk kader, maar steeds is er meer aan de hand. Zo omschrijft het hechte, als uit één mond sprekende regisseursduo hun Tori et Lokita vooral als “een film over vriendschap”.

Hoe zijn jullie bij Tori en Lokita beland?

“We hoorden een paar jaar geleden een radio-uitzending over niet-begeleide minderjarige vreemdelingen, de zogenaamde NBMV’s. Daarin werd aangetoond dat heel veel van hen onder de radar verdwijnen zodra ze achttien en dus meerderjarig zijn. Aanvankelijk dachten we het verhaal van zo iemand te brengen, maar we kozen voor twee hoofdpersonages omdat we ook een film wilden over een vriendschap die door niets of niemand kan worden verbroken. Dat idee werd versterkt door lectuur van verslagen van gesprekken tussen jonge migranten en psychologen. Bovenop de opgelopen trauma’s kwam daarin eenzaamheid als grootste probleem naar voren. Daar wilden we vriendschap als levensbron tegenover plaatsen. Zonder vriendschap kunnen Tori en Lokita niet leven.”

De migratiepolitiek is dus het kader waarin het leven van de hoofdpersonages zich afspeelt?

“Dat klopt, maar de vriendschap is de motor van de film. Door hun samenzijn houden Tori en Lokita van het leven, maken ze plannen, kunnen ze de vijandelijke krachten aan. Maar laten we duidelijk zijn: door het migratiekader van die vriendschap te schetsen, klagen we de gevoerde politiek tegenover de NBMV’s aan, in de hoop daar verandering in te brengen.”

Aan de film ging grondig onderzoek vooraf. Wat leverde dat op voor de film?

“We sprokkelden verhalen over jongeren zoals Tori en Lokita vooral bij de directies van instellingen die hen opvangen. Een groot dossier in het Franse tijdschrift Revue de l’enfance et de l’adolescence gewijd aan de NBMV’s maakte de meeste indruk. Naast de psychologische gevolgen beklemtonen psychologen en psychiaters evenzeer de lichamelijke consequenties. Angst veroorzaakt lichamelijke stoornissen. Zo moet Lokita medicatie slikken tegen angstaanvallen. Ze voelt zich niet veilig en wordt bovendien verschrikkelijk uitgebuit en misbruikt. De manier waarop de Tori’s en Lokita’s van deze wereld in het drugsmilieu worden ingeschakeld, is ontstellend. Nog erger gaat het eraan toe als ze eenmaal meerderjarig zijn. Bij een liquidatie gaat niemand naar hen op zoek want officieel bestaan ze niet.”

De ondervraging van Lokita waarmee de film begint, klinkt authentiek. Is dat ook zo?

“Het zijn inderdaad de vragen die in een situatie als die van Lokita worden gesteld. Als ze haar vroegere school vermeldt, dan wordt de naam van het schoolhoofd of van medeleerlingen gevraagd. Met de moderne communicatiemiddelen kan men zulke verklaringen vlug checken. Van een tolk weten we dat jongeren dat probeerden te omzeilen door te verklaren dat ze homo of lesbienne zijn en daardoor vervolging riskeren.”

Waarom krijgt Lokita geen verblijfsvergunning?

“Ze wordt niet als vluchteling beschouwd omdat haar geboorteland niet in oorlog is en evenmin wordt ze vervolgd wegens levensbedreigende omstandigheden. Tori bevindt zich als ‘heksenkind’ wel in dat laatste geval. Lokita wil hier geld verzamelen om haar familie te onderhouden in haar thuisland. De mevrouw op de dienst vreemdelingenzaken heeft niets tegen Lokita persoonlijk, ze volgt de wet. Maar zulk ‘administratief geweld’ willen we met onze film in vraag stellen en veranderen. Er moeten toch mogelijkheden kunnen worden gevonden om de Lokita’s te beschermen?”

Wat verwachten jullie van de kijkers?

“Dat ze van de film houden, natuurlijk (lachen). We hopen dat onze personages iets teweegbrengen in de hoofden van de toeschouwers en dat ze sympathie voelen voor Tori en Lokita. Dat ze het daarenboven niet normaal vinden dat zulke mensen sterven op zee en dat er zoveel problemen worden gemaakt om hen te beschermen of te integreren in onze maatschappij. Nee, we kunnen niet iedereen opvangen, maar beweren dat vreemdelingen sowieso geen plaats verdienen bij ons, kan evenmin.”

Tori et Lokita is opnieuw een ferm statement over de morele stand van zaken in onze maatschappij. Blijven jullie doorgaan in deze onzekere, woelige tijden?

“We blijven vertrouwen hebben. Kunst zal de wereld niet veranderen, maar vooral nu mogen we niet opgeven. Naast films die de realiteit op een feeërieke manier weergeven, willen wij onze films verankeren in de realiteit. We leggen er getuigenis over af.”  III

Lees meteen verder

Ga naar archief