22 juni 2022

Nummer 1.167

Gierst kan voedselcrisis helpen milderen

Op voorstel van India en met de steun van Nigeria hebben de VN 2023 uitgeroepen tot het internationale jaar van gierst, een graangewas dat een belangrijke rol kan spelen in tijden van voedsel- en klimaatcrisis. Alhoewel gierst al millennialang wordt verbouwd, is het wat in vergetelheid geraakt. Het wordt beschouwd als voedzaam en gedijt bovendien op droge bodems.

Ludwig De Vocht

cover Nummer 1.167
Afbeelding
Gierst kan voedselcrisis  helpen milderen
Panicum miliaceum of pluimgierst. © rr

De Indiase regering stuurde in 2017 een voorstel naar de VN om 2018 uit te roepen tot internationaal jaar van gierst om het gewas te promoten bij consumenten, beleidsmakers, de industrie en de onderzoeks- en ontwikkelingssector. India wees erop dat de bevordering van de productie en de consumptie van gierst waarschijnlijk een wezenlijke bijdrage kan leveren aan de strijd tegen de honger en op langere termijn aan het milderen van de effecten van de klimaatverandering. Pas in maart van 2021 – het internationale jaar van groenten en fruit – zette de algemene vergadering van de VN het licht op groen voor het voorgestelde jaarthema. De coronapandemie woedde toen volop, maar van de oorlog in Oekraïne was in 2021 nog geen sprake. Evenmin van het feit dat maart 2022 de heetste maart sinds 1901 zou zijn. Als gevolg van de extreme hitte vaardigde India medio vorige maand een exportverbod uit op tarwe, wat de nakende voedselcrisis als gevolg van de oorlog in Oekraïne nog verscherpt.

VN-secretaris-generaal António Guterres waarschuwde begin mei in het Global Report on Food Crises al dat “we aankijken tegen honger op een nooit geziene schaal”. Hij voegde eraan toe dat de voedselprijzen nog nooit zo hoog waren en dat miljoenen levens op het spel staan. De oorlog in Oekraïne jaagt volgens hem “een driedimensionele crisis – voedsel, energie en financiën – extra aan met vernietigende gevolgen voor ’s werelds meest kwetsbare volkeren, landen en economieën. Dat alles gebeurt op een moment waar ontwikkelingslanden al te kampen hebben met een waterval aan uitdagingen die ze zelf niet veroorzaakt hebben: de Covidpandemie, de klimaatcrisis en een gebrek aan middelen bij een aanhoudende en groeiende ongelijkheid”.

Wondergewas

Tegen die alarmerende achtergrond komt het voor 2023 aangekondigde internationale jaar van gierst er met een misschien ietwat jammerlijke vertraging, want gierst wordt voorgesteld als een soort wondergewas. Gierst is een groep van graangewassen met kleine korrels, die tot de grassenfamilie behoort. Met gierst wordt meestal Panicum miliaceum of pluimgierst bedoeld. Er zijn nog tal van andere soorten zoals parelgierst, vingergierst en trosgierst. Sorghum (Sorghum bicolor) wordt soms op gelijke hoogte geplaatst met gierst dat voor het eerst verbouwd werd in China, ongeveer 8000 jaar geleden en misschien zelfs nog vroeger. Gierst werd in Europa pas op grotere schaal verbouwd vanaf de bronstijd, circa 3500 jaar geleden, zo blijkt uit recent onderzoek van de universiteit van Kiel. Een van de voordelen van gierst – toen en nu – is dat het rijpt in minder dan 3 maanden. Het kan groeien in hete of door droogte getroffen gebieden en heeft minder nood aan water dan tarwe, rijst en maïs. Gierst heeft weinig kunstmeststoffen of pesticiden nodig en kan volgens de VN de kwaliteit van de bodem verhogen wanneer het op het veld tegelijkertijd met andere gewassen wordt verbouwd.

Groeibevorderend

Uit een internationaal onderzoek dat werd geleid door een wetenschapper van het International Crops Research Institute for the Semi-Arid Tropics (ICRISAT) blijkt dat de groei van kinderen en adolescenten die maaltijden krijgen op basis van gierst in plaats van op rijst met 26 tot 39 procent toeneemt. De onderzoeksresultaten suggereren volgens het in de Indiase stad Hyderabad gevestigde ICRISAT dat gierst een aanzienlijke bijdrage kan leveren in de strijd tegen ondervoeding. Gierst zou ook nuttig zijn bij de behandeling van diabetes type 2, ijzertekort, te hoge cholesterol, zwaarlijvigheid en cardiovasculaire aandoeningen.

Imagoprobleem

Eeuwenlang waren gierst en sorghum in India basisvoedselproducten. Sinds 1960 is de productie ervan nagenoeg ongewijzigd gebleven terwijl de productie van rijst, tarwe en maïs is geëxplodeerd. Gierst heeft een imagoprobleem en wordt beschouwd als het voedsel van de armen. Sinds 2018, toen India het nationale jaar van gierst vierde, levert de Indiase regering grote inspanningen om het gewas, dat in april 2018 uitgeroepen werd tot voedingsgraan, te promoten. Dat niet alleen in India maar ook in het buitenland en dat met het oog op de export. India is de grootste producent van gierst en is goed voor 41 procent van de totale wereldproductie. De productie steeg volgens de Indiase minister van Landbouw Shri Narendra Singh Tomar van 14.52 miljoen ton in 2015-’16 tot 17.96 miljoen ton in 2020-’21. India is de derde grootste exporteur van gierst en voerde in 2020-’21 voor 26,97 miljoen dollar gierst uit. De belangrijkste importeurs van Indiase gierst waren in 2020-’21 Nepal, de Verenigde Arabische Emiraten en Saudi-Arabië. Wereldwijd was in 2021 het bierbrouwende België de grootste (10,9 miljoen euro) invoerder van gierst na Indonesië (31,9 miljoen) en Duitsland (12,7 miljoen). Ons land betrok gierst op de eerste plaats uit Frankrijk (3,1 miljoen euro) en Oekraïne (1,8 miljoen euro). India komt als invoerland voor gierst pas op de elfde plaats (234.000 euro). Uit cijfers bezorgd door het Agentschap voor Buitenlandse Handel blijkt duidelijk dat de invoer uit India de voorbije 5 jaar aanzienlijk is gedaald, terwijl die uit Frankrijk en Duitsland flink is gestegen.

Extra promotie

India zal in aanloop naar het internationale jaar van gierst beslist een tandje bijsteken om het gewas extra te promoten. Dat jaar valt niet per toeval in het VN-decennium voor actie inzake voeding (2016-2025). De VN wil dan ook de rol benadrukken die gierst kan spelen bij het bereiken van een aantal van de duurzame ontwikkelingsdoelen (SDGs) die de VN zich heeft gesteld met op de eerste plaats SDG2 (Geen honger), SDG3 (Goede gezondheid en welzijn) SDG12 (Verantwoorde consumptie en productie) en SDG13 (klimaatactie). De ergste droogte in 40 jaar in Somalië, Kenia en Ethiopië, de wereldwijde stijging van de voedselprijzen plus alle nog niet voorziene gevolgen van de oorlog in Oekraïne benadrukken de noodzaak om in vergetelheid geraakte graangewassen dit jaar al extra in de kijker te zetten. III

Lees meteen verder

Ga naar archief