8 juni 2022

Nummer 1.165

Vrije tijd blijft voor veel mensen onbereikbaar

Ontspanning is een basisrecht. Het thema van de Prijs Armoede Uitsluiten 2022 klinkt vanzelfsprekend, maar is dat niet. Uit het VRT-onderzoek Armoede en vrijetijdsbesteding (2021) blijkt dat bijna de helft van de mensen met een beperkt budget niet wekelijks een klein bedrag overhoudt voor vrijetijdsactiviteiten. 35 procent kan zich niet veroorloven maandelijks met vrienden iets te gaan eten of drinken. Armoede vergroot zo de kans op sociaal isolement. Met de prijsuitreiking op 9 juni vestigt Welzijnszorg de aandacht op dat probleem.

Kelly Keasberry

cover Nummer 1.165
Afbeelding
Vrije tijd blijft voor veel mensen onbereikbaar
“Kwetsbare Vlamingen hebben eveneens nood aan ontspanning en vrije tijd. Alleen hebben ze niet het geld om dat te betalen. Dat leidt tot uitsluiting en sociale isolatie, en geeft kinderen het gevoel dat ze er niet bij horen”, stelt sociaal wetenschapper Wim Van Lancker. © KU Leuven

Kunnen ontspannen is geen overbodige luxe. In het dossier Ontspanning is een basisrecht somt Welzijnszorg de cijfers op: de gemiddelde Vlaming heeft – naast werken, slapen en huishoudelijke taken – zo’n 27 uur per week vrij te besteden. Mannen zijn met 30 uur per week ruimer bedeeld dan vrouwen, die gemiddeld 23 uur per week tot hun beschikking hebben.

Wettelijke basis

Vrijetijdsactiviteiten leveren een belangrijke bijdrage aan ons fysieke, mentale en sociale welzijn. Mede daarom kreeg het recht op ontspanning een wettelijke basis. “Ieder heeft het recht een menswaardig leven te leiden”, luidt artikel 23 van de Belgische grondwet. Onder “een menswaardig leven” vallen het recht op arbeid, sociale zekerheid, huisvesting en een gezond leefmilieu, maar ook het recht op culturele en maatschappelijke ontplooiing. De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (1948) trekt het breder: “Eenieder heeft recht op rust en op eigen vrije tijd, met inbegrip van een redelijke beperking van de arbeidstijd, en op periodieke vakanties met behoud van loon” (artikel 24). Een specifiek recht voor kinderen op vrije tijd, spel en recreatie is dan weer te vinden in artikel 31 van het Kinderrechtenverdrag.

Weerbarstige praktijk

“Zulke rechten zijn voor iedereen gelijk en horen onvoorwaardelijk te zijn”, stelt Welzijnszorg. Maar zo duidelijk als de letter, zo weerbarstig is de praktijk. Puttend uit meerdere onderzoeken zet de vzw de statistieken uiteen. Bijna alle Belgen (90 procent) zijn van mening dat vrije tijd gelukkig maakt. Toch vindt slechts de helft voldoende vrije tijd om de batterijen weer te kunnen opladen. Van de Vlamingen kan 78 procent zich minstens eenmaal per week werkelijk ontspannen. Bij mensen in armoede is dat 67 procent. Bijna 20 procent van de mensen onder de armoedegrens slaagt er bovendien vrijwel nooit in zich te ontspannen, tegenover 8 procent van de mensen boven de armoedegrens.

Ontwikkeling

“Kwetsbare Vlamingen hebben dezelfde verlangens en ambities als iedereen. Ook zij hebben nood aan ontspanning en vrije tijd. Alleen hebben ze niet het geld om dat te betalen”, bevestigt sociaal wetenschapper Wim Van Lancker (KU Leuven). “Dat leidt tot uitsluiting en sociale isolatie, en geeft kinderen het gevoel dat ze er niet bij horen. Daarom is het zo belangrijk die sociale kloof aan te pakken. Kunnen deelnemen aan vrije tijd en cultuur vergroot de kansen van mensen en biedt kinderen een cruciaal toekomstperspectief.” Wil een kind of jongere zich goed kunnen ontwikkelen, dan zijn er bepaalde basisvoorwaarden nodig.

Er niet bij horen 

De Europese indicator voor kinderarmoede vertrekt van zeventien basisvoorwaarden die voor elk kind in Europa cruciaal zijn. Daartoe behoren vragen als: “Eet het kind elke dag groenten en fruit? Nodigt het soms vrienden uit? Kan het kind deelnemen aan uitstapjes en feesten op school? Leeft het kind in een behoorlijk verwarmde woning? Heeft het thuis boeken, spelletjes, toegang tot internet?” Een kind leeft gedepriveerd als de ouders zich minstens drie van de zeventien items niet kunnen veroorloven. Hoe hoger dat aantal, hoe groter de deprivatie. “Bijna de helft van die items verwijst rechtstreeks of onrechtstreeks naar de vrije tijd”, constateert Welzijnszorg. Het gevolg van deprivatie is dat mensen in armoede het gevoel hebben dat ze zijn afgesloten van de samenleving, bijvoorbeeld doordat ze dingen moeten missen, er niet bij horen of niet goed geïnformeerd zijn.

Minderwaardigheidsgevoelens

Nochtans leeft het idee dat vrije tijd iets is dat je moet verdienen. Bij mensen in armoede zorgt dat voor minderwaardigheidsgevoelens. “Vaak vinden mensen met armoede-ervaring dat ze het niet waard zijn om leuke dingen te krijgen of te beleven. Ze vinden dat ze er geen recht op hebben of zoeken naar het nut van dingen”, weet Welzijnszorg. Dat mensen met een beperkt budget geregeld te horen krijgen dat ze zelf schuldig zijn aan hun situatie, helpt alvast niet mee. Canadees psycholoog Lee Ross wijt het aan de fundamentele attributiefout: succesvolle mensen zijn geneigd hun welslagen toe te schrijven aan persoonlijke factoren zoals karakter of inspanningen. Vanuit dat perspectief wordt iemand die het minder gunstig getroffen heeft, gemakkelijk gezien als iemand die onvoldoende zijn best doet. De invloed van externe en structurele factoren op een mensenleven wordt nogal eens onderschat.

Drempels wegnemen

Met de campagne Ontspanning is een basisrecht hoopt Welzijnszorg een bewustwording op gang te brengen, zodat vrije tijd voor iedereen toegankelijk wordt: “Mensen in armoede moeten niet deelnemen aan het cultuuraanbod in hun gemeente, maar de gemeente moet er wel voor zorgen dat ze het zouden kunnen”. Een belangrijke sleutel is te focussen op het wegnemen van drempels en het bevorderen van toegankelijkheid. Participatie moet bovendien niet al te vrijblijvend zijn. Veel initiatieven worden bedacht voor mensen in een kwetsbare positie, constateert Welzijnszorg. Het is belangrijk een omslag te maken naar initiatieven ontwikkeld door of met mensen in een kwetsbare positie. Armoede blijft nu nog te vaak verborgen achter gesloten deuren. “We mogen niet vergeten dat in Vlaanderen 13,1 procent in armoede leeft, ruim 870.000 mensen. En in Brussel gaat het om 34,9 procent, bijna 420.000 mensen”, stelt Welzijnszorg. “Gemeenten moeten zich blijvend bewust zijn van de belangrijke verantwoordelijkheid die ze hebben om vrije tijd mogelijk te maken voor kinderen, jongeren en volwassenen in armoede, als aanbieder, afstemmer en facilitator van het aanbod. Daar is nog wat werk aan.”  III

De uitreiking van de Prijs Armoede Uitsluiten 2022 vindt plaats op donderdag 9 juni vanaf 9.30 uur in de KVS (TOP), Arduinkaai 7, 1000 Brussel. Na een voorstelling van de genomineerden ontvangt de laureaat een geldprijs en het bronzen beeld De Levensloop van Piet Vanden Hende en Caroline Mathys. Info en inschrijven via www.welzijnszorg.be

Lees meteen verder

Ga naar archief