4 mei 2022

Nummer 1.160

Iedereen profeet?

De 16de editie van de LOGOS-studiedag (KU Leuven) buigt zich over de heilige Geest “die gesproken heeft door de profeten”. Theoloog Kristof Struys gaat dieper in op de draagwijdte van dat geloofsartikel voor het verstaan van Jezus Christus. En wat impliceert het voor de kerk vandaag?

Frederique Vanneuville

cover Nummer 1.160
Afbeelding
“Het profetisme zit in elke mens die op de een of andere manier door de Geest  wordt bewogen”, onderstreept Kristof Struys.  © Wikimedia
“Het profetisme zit in elke mens die op de een of andere manier door de Geest wordt bewogen”, onderstreept Kristof Struys. © Wikimedia

Wat betekent het dat de heilige Geest heeft gesproken door de profeten? Aan die vraag gaat een andere vooraf: wie of wat is een profeet? Kristof Struys, docent systematische theologie aan de faculteit Theologie en Religiewetenschappen (KU Leuven) en een van de hoofdsprekers op 16 mei, legt uit: “Een profeet in de Bijbelse zin van het woord is niet iemand die de toekomst voorzegt, maar die vanuit een innige verbondenheid met God spreekt over Zijn visioen voor de wereld en die dat visioen voorhoudt als spiegel. Dat confronteert en irriteert, en tegelijk appelleert het tot bekering om praktijken van onrechtvaardigheid, onmenselijkheid en onvrijheid achterwege te laten en te bouwen aan een humanere samenleving”.

Profeten brengen niet altijd een geruststellende boodschap.

“Nee, maar hun profetische kritiek is steeds gericht op een verbetering van de concrete realiteit en hun oordeel vertrekt vanuit liefde en is gefundeerd op hoop. Profeten verkondigen geen grote theorieën, ze zijn betrokken op de werkelijkheid zoals die is en plaatsen vanuit het visioen de menselijke samenleving onder kritiek met het oog op verandering ten goede. Dat element onderscheidt de echte en valse profeten: een boodschap van wanhoop of een oproep die de humaniteit niet dient, wijst veeleer op vals profetisme. De scheidslijn tussen ware en valse profeten valt niet zomaar samen met het onderscheid tussen heils- en onheilsprofeten. Eigen aan ware profeten is ook dat de zaak die ze bepleiten buiten de eigen persoon valt. Het vraagt onderscheidingsvermogen om het verschil tussen de twee te zien. Voor mensen in kwetsbare situaties, voor wie de echte profeet bij uitstek bestaansreden heeft, is zulk een onderscheidingsvermogen niet altijd evident. Ze zijn zeer vatbaar voor misbruik door valse profeten en daar wordt soms gretig op ingespeeld.”

Mogen we Jezus een profeet noemen?

“Jezus is inderdaad zo’n profetische figuur: vanuit een enorme gehechtheid aan God roept Hij Zijn tijdgenoten op tot bekering. Met het oog op humaniteit confronteert Hij hen scherp met bestaande situaties van onrecht. In enkele nieuwtestamentische passages lees je letterlijk dat het volk Jezus voor een profeet hield, zoals bijvoorbeeld de blindgeborene na zijn genezing in Johannes 9, 17. Tevens is het duidelijk dat Jezus het oudtestamentische profetisme overstijgt. Dat merk je onder meer in de Bergrede, waar Hij spreekt met een overtreffend en uniek gezag: ‘maar Ik zeg u’. Edward Schillebeeckx typeerde Jezus als de eindtijdelijke profeet – ‘groter dan Mozes’ – die het komen van Gods nieuwe samenleving beslissend met Zijn persoon verbond: wie de weg van Jezus gaat, gaat de weg van God; wie Jezus volgt, volgt het visioen van God. Denk aan de openingsrede in het Marcusevangelie, waar Jezus verklaart dat het Rijk Gods doorbreekt in Zijn woorden, gebaren en daden: ‘De tijd is rijp en het koninkrijk van God is ophanden’.”

Spreekt de Geest ook na Jezus nog door profeten?

“Ontkennen dat er ook vandaag nog profeten zijn, zou een ontkenning zijn van de werking van de heilige Geest en daarmee van de Bijbelse visie op geschiedenis en heil. Profetisme gaat verder omdat de Geest universeel is in ruimte en tijd. Hij waait waar Hij wil, Hij is groter dan de mens Jezus – met dien verstande dat het profetisme na Jezus nooit een openbaring kan zijn die tegengesteld is aan Jezus’ boodschap, noch de pretentie kan hebben die te overtreffen. Profetisme is trouwens geen elitair voorrecht van een klein groepje christenen met buitengewone gaven. Door het doopsel deelt elke christen in de drievoudige taak van Christus als leraar, priester en profeet. Het profetisme zit in elke mens die op de een of andere manier door de Geest wordt bewogen. En er zijn uiteraard ook buiten het christendom profetische daden en woorden te vinden. We spreken dan over zaden van heil buiten de kerk en de bredere christelijke gemeenschap, maar met Christus als bron.”

In Profetisch eerbetoon schrijft Elie Wiesel: “Van al Gods afgezanten kan men zeggen dat ze werkelijk politiek bewust waren. Maar wat vandaag van hun woorden vooral is overgebleven, is hun dichterlijke gedrevenheid”. Het kerkinstituut lijkt vandaag vooral aandacht te hebben voor de taken van leraar en priester. Waar situeert zich het profetische?

“Dat is absoluut een aandachtspunt. Volgens Schillebeeckx is de oudste intertestamentaire beschrijving van Jezus die van eschatologische profeet, maar in onze latere theologie is de aanduiding van Jezus als profeet ondergesneeuwd geraakt en het zou kunnen dat dat zich in de loop van de tijd ook heeft weerspiegeld in de pastoraal. Als je terugblikt op de coronacrisis – een situatie van wanhoop , duisternis en eenzaamheid, waarin het visioen van hoop, licht en gemeenschap een antidotum kan zijn –, dan moet je vaststellen dat die profetische stem soms onvoldoende heeft geklonken. Dus ja, ook de kerk en het christendom moeten zichzelf onder de profetische kritiek stellen. Ik vind dat paus Franciscus een profetische figuur is, zowel in zijn daden – al zijn die vaak vooral symbolisch, wat misschien de enige mogelijkheid is voor hem – als in zijn woorden, zoals hij spreekt over de nood aan bekering en deklerikalisering in de kerk en over maatschappelijke thema’s als armoede, migratie, eenzaamheid, oorlog en vrede, dialoog en integrale ecologie.”

“Een historische blik laat ons toe een lijn van profetisme in de kerk te ontdekken, bijvoorbeeld in de religieuze congregaties die ontstaan zijn vanuit een hartstochtelijke betrokkenheid op de schrijnende noden van mensen. Ik zie ook een profetisch appel in monastieke gemeenschappen die ons met hun levenswijze uitnodigen los te komen uit evidenties en opnieuw tot de essentie te komen. Zovele praktijken van schoonmenselijkheid binnen de kerk getuigen van de daadwerkelijke kracht van het christelijke profetisme.”

“In Jezus is de belofte van goddelijke humaniteit aangebroken, maar de ultieme doorbraak of voltooiing ervan ligt in de toekomst. Profeten roepen die toekomst voortdurend in herinnering, juist als kritisch appel aan het heden en zijn ongerechtigheden. Zo zijn verleden, heden en toekomst met elkaar verbonden in dienst van de humaniteit. Een profetische kerk is dan ook een kerk die de Geest niet domesticeert.”  III

De studiedag “Die gesproken heeft door de profeten”: kritiek en belofte, ook voor vandaag vindt plaats op 16 mei in de Promotiezaal van de KU Leuven (Universiteitshal, Naamsestraat 22) en in het Maria-Theresiacollege (Sint-Michielsstraat, 6). www.kuleuven.be/thomas/page/logos-2022

Kristof Struys, Lieven Boeve & Albrecht De Preter (red.), Die gesproken heeft door de profeten. Kritiek en belofte, ook voor vandaag, Halewijn, Antwerpen, 2022, 118 blz. Bestellen kan via www.kerknet.be – Klik op shop.

Lees meteen verder

Ga naar archief