Tertio 995 - Raakpunten tussen vasten en ramadan

Analyse visies op vasten

Raakpunten tussen vasten en ramadan

Pasen valt dit jaar vrij laat, net als de vasten die evenwel elk jaar start tegen het eind van de winter. De islamitische vastenmaand ramadan begint dit jaar in mei en start ieder jaar een tiental dagen vroeger. Vanaf 2022 overlappen vasten en ramadan elkaar gedeeltelijk om over zeven jaar samen te vallen. Vasten is evenwel meer dan het derven van voedsel.   

Over drie jaar al overlappen vasten en ramadan elkaar gedeeltelijk in de tijd. Johan Vrints hoopt vertegenwoordigers van beide godsdiensten dan te kunnen laten getuigen over de betekenis van die periode, die versterving en caritatief handelen gemeenschappelijk hebben. Vrints droomt in aanloop naar 2026 van een vastencampagne die ook de moslims kan bekoren.


“Ik beleefde de ramadanmaand bijna als dertig dagen Kerstmis”, herinnert Johan Vrints zich.  © Luc Gordts

Aan het begin van de jaren 2030 schuift de islamitische maand ramadan in de gregoriaanse zonnekalender op naar eind december om dan geleidelijk te overlappen met de advent. “In 2003 heb ik een jaar bij een Palestijnse moslimfamilie gewoond in Israël zelf. De ramadan begon toen in oktober. Ik beleefde die maand bijna als dertig dagen Kerstmis. Het was altijd erg feestelijk. Ik was verrast door de ruime invulling van het begrip gastvrijheid. Heel de ramadan werd er continu gekookt en iedereen ging bij iedereen iftar eten”, de traditionele maaltijd na zonsondergang. “Dat was ook zo in de andere landen waar ik geweest ben. De enige plek waar dat moeilijk lag, was Egypte wegens de grote armoede daar.”

Lampen

“Een traditie in de ramadan die zich vanuit Egypte heeft verspreid over de hele Arabische wereld, is die van de ramadanlampen. Kinderen gaan ’s avonds met die lampen langs de huizen, zingen ramadanliedjes en krijgen een beloning”, weet Johan Vrints, volgens wie de traditie uit de 9de eeuw stamt. “Een andere traditie die door sommige landen is overgenomen, is Syrisch. Een half uur voor het ochtendgloren gaat een trommelaar rond om mensen te verwittigen en hen de kans te bieden nog iets te eten voor het vasten begint. De zingende kinderen en de trommelaar verwijzen naar de vrolijke sfeer in die periode. Het versterven tijdens de veertigdagentijd enerzijds en de feestelijkheid van de ramadan zoals ik die heb leren kennen anderzijds, is heel bevreemdend”, merkt Vrints op.

“’Hoe relatief is honger lijden overdag als je voor dag en dauw kan eten en ’s avonds kan feesten?’ Dat is een vraag die veel wordt gesteld. Moslims vasten omdat ze willen voelen wat het betekent dat iemand inderdaad niet kan eten. Het is een ander soort versterven dan zoals katholieken dat interpreteren. De vraag waarom ze ook niet ’s avonds versterven, zullen de meeste moslims niet begrijpen. Ze zullen die vraag zelfs pijnlijk vinden als ze geen ervaring hebben met een dialoog met christenen. Moslims feesten niet omdat ze al die uren goed aan versterving hebben gedaan. Er zit een sterk kerstmiselement in de ramadanmaand. Daarmee staan ze in een lange traditie die ze willen voortzetten”, merkt Vrints op. “Het sociale karakter van de ramadan is iets dat moslims graag in de verf zetten”, zegt de Orbit-medewerker, die zich herinnert dat moslims tijdens de ramadan privé ook veel bidden.

Begrip

“Ik denk dat de moslims in België de christelijke vasten beter begrijpen dan dat de christenen de islamitische vasten begrijpen. Moslims kunnen gemakkelijk aanknopen bij het element versterven. Moslims die in dialoog staan met christenen, vinden de christelijke vasten positief omdat ze zien dat die aspecten bevat die in de islamitische vasten niet worden uitgediept”, merkt Vrints op die eraan toevoegt dat de christelijke vasten hier erg individueel geworden is. “Iedereen mag die invullen zoals hij wil. Individuele versterving kennen de moslims niet omdat de regels van de ramadan duidelijk zijn. Er is een regelgeving voor de groep, maar er is geen regelgeving of vrijheid voor het individu”, benadrukt Vrints.

“Moslims herkennen zeker ook het kleine en het grote feest in het christelijke jaar. Het kleine feest voor moslims is het Id al fitr, het feest van het eind van de ramadan. Ik noem dat bewust niet het Suikerfeest. Dat is een term die uit het Turks komt en die in geen enkel ander islamitisch land wordt gebruikt”, zegt Vrints. Het grote feest is het Id al Adha of Offerfeest, dat herinnert aan de bereidheid van Abraham om zijn zoon Isaac/Ismael te offeren. “Moslims die het christendom niet goed kennen zouden Kerstmis het grote feest noemen en Pasen het kleine feest, terwijl het natuurlijk net omgekeerd is”, voegt Vrints eraan toe.


Vastenperiode en ramadan schuiven tot 2027 naar elkaar toe.  © Tertio

“Maar de ramadan is geen voorbereidingstijd zoals de advent en de vasten. Het is gewoon een heilige maand die eender wanneer kan vallen. Vóór de komst van de islam was de ramadan al een heilige maand die evenwel steeds in dezelfde periode van het jaar viel en die dus niet verschoof. Die verschuiving is begonnen met de introductie van de islamitische kalender”, verduidelijkt de Orbit-medewerker.

Wat komt in de dialoog rond de vasten tussen christenen en moslims nog aan bod? “Moslims nemen een zeer caritatieve houding aan. Het ‘Broederlijk Delen’-element is sterk uitgebouwd. Binnen de islam is er een verplichte solidariteit, de zakat, die niet noodzakelijk aan de ramadan gelinkt is, en er is een vrijblijvende caritativiteit of sadaqa, die in de Koran wordt aanbevolen. Moslims voelen zich opgeroepen in de ramadan die vrijblijvende caritativiteit te beleven. Een paar jaar geleden ging de campagne van Broederlijk Delen over Senegal. De campagneboodschap is toen in de moskeeën in Genk beland. Het bedrag dat in de moskeeën werd opgehaald, was toen hoger dan wat in de doorsneekerk werd opgehaald”, herinnert Vrints zich.

Wensdroom

De ramadan schuift op de kalender geleidelijk in de richting van de vasten. Over drie jaar overlappen ze elkaar en over zeven jaar vallen ze volledig samen. “Ik heb dat op een paar vergaderingen al gemeld. Dat zou geïnteresseerde imams en geëngageerde katholieken kunnen aanzetten daarmee iets te doen. Ik zou graag denkers uit beide godsdiensten bij elkaar brengen om te praten over wat vasten voor hen persoonlijk betekent en hen beluisteren met de wens dat daaruit dingen zouden voortvloeien. Het is mijn droom de diepere gronden van vasten en ramadan uit te spitten en antropologisch, historisch en sociologisch toe te lichten voor een breed publiek. Er zou eveneens een vastencampagne kunnen worden uitgewerkt die ook moslims kan charmeren en die betrekking heeft op een land met een grote moslimbevolking zoals Senegal. Een campagne in diversiteit”, besluit de Orbit-medewerker. III

Bio

Johan Vrints (1979) studeerde theologie aan de KU Leuven en geschiedenis van het Midden-Oosten in het Midden-Oosten zelf. In Jordanië en Egypte legde hij zich telkens een jaar toe op het Arabisch. Vrints werkt sinds 2008 bij Orbit. Hij is er adjunct-coördinator en volgt het interreligieuze en interlevensbeschouwelijke thema op.

Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​