Tertio 990 - “Geloof maakt Vaticaanse musea uniek”

“Geloof maakt Vaticaanse musea uniek”

De Vaticaanse musea behoren met jaarlijks zes miljoen bezoekers tot de top tien van belangrijkste, grootste en meest bezochte musea ter wereld. Sinds 1 januari 2017 staat voor het eerst een vrouw aan de leiding ervan: kunsthistorica Barbara Jatta. Nu ze twee jaar directeur is, maar vooral vanwege Belgische connecties, geeft ze met plezier een exclusief interview aan Tertio.

Emmanuel Van Lierde

Bij de kennismaking polst Barbara Jatta (1962) naar de woonplaats van haar interviewer en meteen is het ijs gebroken als Gent het antwoord blijkt. “Ik maakte mijn doctoraat over de Gentse priester en architect Lievin Cruyl (1634-1709 of 1719, nvdr). Hij verbleef langere tijd in Rome en Parijs, en is vooral bekend voor zijn landschapstekeningen en etsen. Hij ontwierp plannen voor de voltooiing van de Sint-Michielskerk en voor de toren van het Belfort in Gent, maar zijn voorstellen haalden het niet. Ik moet nog altijd mijn belofte nakomen eens in Gent over mijn proefschrift te komen spreken. Toen ik daaraan werkte, verbleef ik er een tijd en sindsdien hou ik van die mooie stad. In juni vorig jaar was ik er nog en maakte een kanotocht. Dat leverde weer een nieuwe kijk op.”

Extra dimensie

In Rome een reclamepraatje krijgen over de eigen stad, het is eens iets anders, maar onderwerp waren de Vaticaanse musea. Wat maken die uniek tegenover andere toppers als het Uffizi in Firenze, het Louvre in Parijs, het Metropolitan in New York of het British Museum in Londen? “Er zijn zeker gelijkenissen tussen die musea en we staan voor dezelfde uitdagingen in conservatie en ontsluiting. Allemaal hebben we steeds meer bezoekers. Hoe gaan we daarmee om? Die aantallen hebben een invloed op de klimatisatie, wat de juiste ventilatiesystemen vereist. Over zulke ook technische kwesties wisselen we informatie uit en de directies van die grote internationale musea ontmoeten elkaar van tijd tot tijd. Onlangs waren ze hier te gast. Maar om op uw vraag te antwoorden: wat ons uniek maakt, is het geloof. Onze musea herbergen de kunstcollecties van de pausen en die hebben niet alleen kunsthistorische, culturele, filosofische, sociologische of nationale waarde zoals andere museumcollecties. De extra dimensie is dat bij ons het geloof een rol speelt”, stelt de directeur.


“De gebouwen waarin onze collecties huizen zijn de moeite waard, net als het uitzicht op Rome en het Vaticaan”, oordeelt Barbara Jatta, directeur van de Vaticaanse musea.  © Vaticaanse Musea

Rijkdom aan collecties

Zoals de naam aangeeft, herbergt het Vaticaan niet één maar meerdere musea. Het is een complex van gebouwen, zalen, gangen en kapellen. Elke bezoeker wil de Sixtijnse kapel, de Stanze di Raffaello – vier kamers in het apostolische paleis met fresco’s van kunstenaar Rafaël – en de Laocoöngroep zien, maar er is zoveel meer en het is een ambitie van Jatta de minder bekende afdelingen bekender te maken bij het grote publiek.

Zes kilometer

“Veel bezoekers lopen maar langs een kilometer kunst terwijl je zes kilometer kan afleggen. Deels is dat begrijpelijk. In het Louvre wil ook iedereen vooral de Mona Lisa zien. De rest nemen ze erbij. Bezoekers willen zo snel mogelijk naar de topwerken en hebben zo weinig oog voor het vele moois dat er verder aan kunst, geschiedenis en geloof te ontdekken valt. In ons geval zou ik graag wat meer aandacht trekken op het Museo Gregoriano Profano met de fraaie mozaïeken van atleten uit de Caracalla-thermen – daar gaan echt te weinig mensen naar kijken, terwijl die zo fantastisch zijn –, onze Etruskische collectie, het etnologisch museum, de beeldengalerij in de Braccio Nuovo en de collectie hedendaagse kunst die er kwam op verzoek van paus Paulus VI. Met mijn voorbeelden geef ik meteen aan dat we ons niet beperken tot christelijke kunst, maar ook afdelingen hebben met voorchristelijke en profane kunst omdat we een overzicht willen bieden van de evoluties in de kunstgeschiedenis en omdat die andere kunsten soms een opstap vormen naar het christelijke. Bovendien zijn de gebouwen waarin onze collecties huizen de moeite waard, net als het uitzicht op Rome en het Vaticaan”, zegt Jatta die twintig jaar de afdeling grafische kunst van de Vaticaanse musea leidde en vanaf 2010 tegelijk curator bij de Vaticaanse bibliotheek was. “Naast boeken en tekeningen vind je er gravures, foto’s, postzegels, atlassen, kaarten en portretten. En opnieuw betreft het niet alleen religieuze werken, maar brede humanistiek. De kerk is geïnteresseerd in al wat des mensen is.”

Kerk en kunst

Lang gingen kerk en kunst samen, maar vanaf de moderniteit werd kunst autonoom en groeide er een kloof tussen beide. “Als kerk mogen we de dialoog met de kunstenaars niet stopzetten”, vindt Jatta. “Het is trouwens vanuit de overtuiging dat dat gesprek waardevol is, dat het Vaticaan participeert aan de Biënnale van Venetië. Kunst raakt aan de gevoelens en de ziel van de mens. Kunst toont niet alleen het zichtbare en kunstenaars voeren in hun creatieproces een innerlijke dialoog, misschien wel met God of Christus, waardoor ze in hun werken in staat zijn het onzichtbare en onzegbare op te roepen.”

De directeur vindt het nodig dat (toekomstige) ambtsdragers in de kerk vorming krijgen die hen helpt thuis te komen in moderne kunst en hun gevoel voor schoonheid in het kerkgebouw en in de liturgie ontwikkelt. “De Pauselijke Universiteit Gregoriana lanceerde dit academiejaar daartoe een cursus. Dat is positief en verdient navolging. Zelf ben ik ervan overtuigd dat kunst en schoonheid een weg openen naar het geloof en naar God. Daarom ook voel ik me bevoorrecht hier te mogen werken op een plek waar ik schoonheid en geloof kan combineren.”

Belgische steun

Over toekomstplannen wil Jatta niet veel kwijt. “Dit jaar gedenken we de vijfhonderdste sterfdag van Leonardo da Vinci. Misschien zetten we bij dat jubileum iets op of we lenen onze werken uit. We bezitten zijn Sint-Hiëronymus, een werk op hout, en een wandtapijt gemaakt naar zijn Laatste Avondmaal dat voor dit jubileum gerestaureerd wordt en in het Franse Amboise waar hij stierf, zal worden geëxposeerd. Al langer spelen we met het idee van een expo rond het religieuze werk van Andy Warhol, maar aangezien er nu elders in Rome een tentoonstelling over hem loopt, zit dat plan voor een tijdje weer in de frigo.”

Bij het einde van het gesprek houdt de directeur eraan de Belgische tak van de Patrons of the Arts in the Vatican Museums onder leiding van barones Marie-Claude – Mimi – Solvay te bedanken. “Die vereniging ontstond 35 jaar geleden in de VS en breidde uit naar andere landen. De Belgische afdeling is een van de actiefste. Ze zamelen fondsen in voor de restauratie van onze kunstschatten. Met de ticketverkoop alleen redden we het niet. Externe steun is noodzakelijk. Gelukkig zijn er ook nu mecenassen met een liefde voor geschiedenis, kunst én geloof. We hebben veel aan België te danken. Dat wil ik uitdrukkelijk gezegd hebben.” III

www.museivaticani.va

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​