Tertio 980 - Maatschappelijke relevantie in cijfers

Maatschappelijke relevantie in cijfers

Voor het eerst brengt de Belgische bisschoppenconferentie een jaarrapport uit. Dat focust op de diaconie. Hoewel het geen exhaustief rapport is, geeft het toch een goed beeld van de verscheidenheid aan verenigingen en activiteiten die onder de katholieke kerk in België vallen.

Geert De Cubber

“Grote organisaties maken jaarrapporten”, stelt secretaris-generaal van de Belgische bisschoppenconferentie Herman Cosijns gevat op de vraag waarom de katholieke kerk met haar eerste jaarrapport naar buiten treedt. Dat moet tevens een antwoord bieden op de vraag naar de maatschappelijke betekenis van de kerk. Het jaarrapport van de Duitse katholieke kerk was de inspiratiebron om ook voor België de cijfers in een overzicht te gieten. De Belgische bisschoppen gaven begin 2017 hun akkoord voor het rapport. Stéphane Nicolas werd aangeworven om de gegevensverzameling te coördineren. Met Jeroen Moens stelde hij het nu voorliggende rapport samen, met de hulp van Wim Vandewiele (KU Leuven) en Catherine Chevalier (UCL).

Hoe definieer je kerk?

“We hebben keuzes moeten maken”, verduidelijkt Moens. De focus van het rapport werd de maatschappelijke relevantie van de kerk. “Tegelijk moest duidelijk zijn dat de kerk groter is dan de bisdommen. Dat stelde ons voor een moeilijkheid: hoe definieer je kerk?” De eerste opdracht voor de samenstellers was dan ook de vele organisaties en bewegingen in kaart te brengen die de diaconie in de praktijk brengen, zonder evenwel de andere pijlers – liturgie en catechese – uit het oog te verliezen.


Jeroen Moens.   © Sven Van Haezendonck

Breed publiek

Het jaarrapport beschrijft de stand van zaken van 2016. “Voor de gegevens die we niet zelf verzamelden, deden we een beroep op competente organisaties”, stipt Moens aan. In het rapport vindt de lezer geen cijfers van eerdere jaren. “Bewust. Beschouw het gerust als een nulmeting.” Verder lopen de Nederlands- en Franstalige versies inhoudelijk helemaal gelijk. “De kerk in België is unitair”, onderstreept Moens. “Wat aan de andere kant van de taalgrens gebeurt, gaat ons allemaal aan.” Tenslotte werd het jaarrapport voor een breed publiek geschreven: “We hebben kerkelijk jargon zoveel als mogelijk vermeden”.

Redactionele keuzes

De opbouw van het rapport reflecteert de inhoudelijke focus. In het eerste deel zoomt het in op de mensen die de kerk maken en dragen. “We beschrijven hoe de kerk anderen nabij is: zieken, armen, jongeren”, zegt Moens. “En we stellen nieuwe bewegingen als De Ark, Sant’Egidio en de Sint-Michielsbeweging voor. Natuurlijk weten we dat er nog andere organisaties zijn. Hun werk waarderen we evenzeer. Maar we moesten nu eenmaal keuzes maken.”


"Het rapport geeft een goede impressie van de verschillende vormen van evangelische bewogenheid en van het dynamisme van de lokale kerk", zegt Jeroen Moens.   © rr

Ook aan de lay-out werd aandacht besteed. Daarvoor lieten de samenstellers zich inspireren door het Spaanse kerkelijke jaarrapport. Zo wordt het geheel onder meer gelardeerd met korte getuigenissen van concrete mensen. Het tweede deel – over het patrimonium en de organisatie – is opmerkelijk korter. Ook de financiering van de kerk komt hier aan bod.

Beperkt

“Het principe van subsidiariteit zorgt voor een grote versnippering van de gegevens”, schetst Moens de moeilijkheden die de samenstellers ondervonden om de cijfers te verzamelen. “Omdat men plaatselijk niet de mensen of de middelen heeft om cijfers bij te houden, kregen we meermaals de boodschap dat ze ons niet konden verder helpen. Dat kan je hun uiteraard niet kwalijk nemen, maar het maakt wel dat we in sommige cijfers wat beperkt zijn.”

Zo beperkt het rapport zich bijvoorbeeld tot de twintig belangrijkste kloosters, abdijen en bezinningscentra om het aantal overnachtingen (121.273) te tellen. En voor het aantal pelgrims in Lourdes deden ze alleen een beroep op de georganiseerde bedevaarten. “Het is geen exhaustief rapport”, beseft Moens. “Wel geeft het een goede impressie van de verschillende vormen van evangelische bewogenheid en van het dynamisme van de lokale kerk. Het jaarrapport is een element om het gebrek aan zichtbaarheid tegen te gaan dat de marginalisering van kerk en geloof in de hand kan werken. Zeker in een tijd waarin de reputatie van de kerk onder vuur ligt, is transparantie essentieel.”

Meerwaarde

Moens hoopt dat het rapport een stimulans mag zijn om gegevens lokaal beter bij te houden. “Alleen zo krijgen we een accurater zicht op het bredere veld van de caritas en van de maatschappelijke relevantie. Naast die meerwaarde creëert de kerk ook een economische meerwaarde. Kijk maar eens naar het aantal werknemers dat bij een kerkelijke organisatie in dienst is.”

Nergens conclusies

Tot slot maakt Moens twee belangrijke kanttekeningen. “Voor het jaarrapport focussen we op getallen, maar we beseffen goed dat de kern van het geloof niet in cijfers te vatten valt. In het rapport zijn alleen maar de zichtbare uitvloeisels van dat geloof opgenomen. En een tweede bemerking: het rapport trekt nergens conclusies. De interpretatie van de cijfers laten we aan de lezer over.”  III

 

“Jaarrapport nodigt nu al uit tot vervolg”

“We zijn bijzonder fier op het resultaat”, benadrukt Herman Cosijns, de secretaris-generaal van de Belgische bisschoppenconferentie. Of er al aan een vervolg gedacht wordt? “Het voorliggende rapport nodigt uit tot een vervolg, maar in welk tempo en in welke vorm dat is, daarop willen we ons hier en nu niet vastpinnen. Maar dat er een vervolg komt, staat wel vast.”

Enkele opvallende cijfers uit het rapport

•    Meer dan 1 miljoen Belgen beschouwen zichzelf als praktiserend katholiek.
•    Er waren in 2016 50.867 doopsels, 41.060 vormsels en 7.859 kerkelijke huwelijken.
•    4.292 vrijwilligers in 100 zorgvoorzieningen zijn goed voor 318.407 uren vrijwilligerswerk.
•    In Scherpenheuvel, Oostakker, Banneux en Beauraing worden 1.718.000 kaarsjes gebrand.
•   In 2016 waren er 212 kandidaten voor het priesterschap.
•    In België zijn 4.296 kerken (2.550 in Wallonië, 1.746 in Vlaanderen). Tussen 2012 en 2016 werden 75 kerkgebouwen onttrokken aan de eredienst.

Het volledige jaarrapport is te raadplegen via www.jaarrapportkerk.be

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)
In de spotlight: 

Migratie en verzorgingsstaat geen tegenpolen

“It’s just obvious that you can’t have free immigration and a welfare state.” “Bijna elk boek over migratie en de verzorgingsstaat verwijst naar dit citaat van de Amerikaanse econoom en Nobelprijswinnaar Milton Friedman”, zegt Monique Kremer in Tertio 980 van 21 november. De Nederlandse hoogleraar Actief Burgerschap onderzoekt hoe de verzorgingsstaat migratiebestendig kan worden gemaakt.
» Lees verder

Van abstracte visies op vrouwen naar doorleefde visies van vrouwen

“Feminisme is de radicale notie dat vrouwen gelijk geschapen zijn.” Die ludieke slogan op T-shirts past perfect bij de basisgedachte van academische feministische theologie: beide geslachten zijn fundamenteel gelijk en verdienen in een rechtvaardige samenleving dezelfde rechten, positie en waardering. Welke vormen zo’n beter (samen)leven in overvloed aanneemt, en wat dat impliceert voor roepingen en moederschap onderzoekt Tertio nr. 980 van 21 november 2018 in dialoog met Patricia Santos, Bonnie Miller-McLemore en Tina Beattie.
» Lees verder

Focolare houdt evangelisch vuur brandend

Tijdens het weekend van 24 en 25 november staat de Focolarebeweging in haar Centrum Eenheid in Rotselaar en in Brussel stil bij het overlijden van haar stichteres Chiara Lubich, tien jaar geleden. Tegelijk viert die christelijke beweging haar zestigjarige bestaan in België. De opvolgster van Lubich en huidige voorzitster, Maria Voce, komt daarvoor naar België. In aanloop naar het ontmoetingsweekend brengt Tertio nr. 980 van 21 november 2018 alvast een interview met haar.
» Lees verder

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​