Tertio 971 - Aansluiting met geloof mogelijk tot ver in dementieproces

Aansluiting met geloof mogelijk tot ver in dementieproces

De kerk is vaak een halte op het parcours van dementievriendelijke wandelingen. Ze vormde immers het decor voor de aangrijpendste momenten in het leven. De verhalen daarover kunnen ook opgeroepen worden via reminiscentiespellen waarbij eventueel religieuze objecten worden gebruikt.

Ludwig De Vocht

Sinds de Koning Boudewijnstichting eind 2009 het concept dementievriendelijke gemeente in ons land lanceerde, werden al verschillende dementievriendelijke wandelingen uitgestippeld. Hasselt en Zonhoven ontwikkelden als eerste zulke wandelingen. In de jaren daarna hebben ook andere steden en gemeenten zulke parcours uitgewerkt. Het jongste voorbeeld stamt uit Mechelen dat begin deze week dementievriendelijke wandelingen voorstelde. Intussen bestaan er elders nog talrijke heemkundige wandelingen die een dementievriendelijk jasje aangemeten kunnen krijgen.

Gedachten op de loop

Volgens de door Dendermonde uitgegeven brochure bij de dementievriendelijke wandeling Gedachten op de loop helpt deelname eraan dementie uit de taboesfeer te halen en te evolueren naar een samenleving die meer aandacht heeft voor dementie. De stadswandeling leidt langs de Onze-Lieve-Vrouwekerk. Daar wordt bij de deelnemers gepeild naar herinneringen aan de communie, het huwelijk of andere fijne gebeurtenissen die met de kerk in verband worden gebracht. Samen naar een dementievriendelijke samenleving is dit jaar trouwens het thema van de Werelddag Dementie die de Alzheimer Liga op 22 september organiseert in Deinze.


Onderschrift: Deze spreuk zou onderdeel kunnen zijn van een reminiscentiekoffer.  © rr

Ganzenbord

Medemensen met dementie hoeven niet noodzakelijk aan een wandeling deel te nemen om herinneringen op te halen aan heugelijke gebeurtenissen in de kerk. Zulke herinneringen kunnen ook op andere manieren worden gestimuleerd. Het reminiscentiespel Levenswandeling dat vorig jaar ontwikkeld werd door de Erfgoedcel Pajottenland Zennevallei is opgevat als ganzenbord waarbij men een vraag kan krijgen uit de categorie “Geloof en feesten” en waarin gepeild wordt naar de plaats van het geloof en de kerk in het dagelijkse leven. Een van de vragen luidt: “Werd er gebeden voor of na de maaltijd? Hoe gebeurde dat?”

Kindertijd

“Door het ‘oprollende’ geheugen bij veel – maar niet bij alle – mensen met dementie blijven herinneringen aan de kindertijd en jongvolwassenheid lang bewaard. Voor velen had religie een belangrijke plaats in hun jeugdjaren. Bij sommige mensen met dementie blijft het ervaringsaspect, het emotionele en het rituele aspect van geloven nog lang aanwezig. Hierdoor kunnen ze tot ver in het dementieproces aansluiting vinden met het geloof”, zegt Herlinde Dely van het Expertisecentrum Dementie Vlaanderen en coauteur van het boek Erfgoed en dementie (zie Tertio nr. 970 van 12/9).

Het eerste spel dat specifiek was toegespitst op dementie heette De Bovenkamer en werd in 2007 gelanceerd. Het werd ontwikkeld door vzw Mantelzorg, Bond Moyson Oost-Vlaanderen en het Expertisecentrum. Het bood een antwoord op 157 vragen en was bedoeld om de ziekte bespreekbaar te maken.

Pastorale invalshoek

Intussen was Heidi De Clercq in het rust- en verzorgingstehuis Betlehem in Herent als pastor al begonnen met de ontwikkeling van spellen met een pastorale invalshoek. Met haar toenmalige collega Bart Fivez pionierde ze in de pastorale begeleiding van dementerende ouderen. Spellen als het Gewijde Geschiedenisbord, Kerkopolie of het Mozesbord boden de kans verhalen te vertellen over hoe religie en kerk in het leven werden ervaren. Volgens Fivez werden de spellen ontwikkeld omdat een spel minder bedreigend is dan een gesprek van persoon tot persoon. Bovendien wilden de initiatiefnemers de ouderen met dementie met elkaar in gesprek brengen en er een groepsgebeuren van maken. Via de puur spirituele spellen kunnen ook gevoelige thema’s worden aangesneden. “Het verhaal van de lamme die door het dak naar beneden gelaten werd, kan een aanleiding zijn om vragen te stellen als ‘Wat verlamt u op dit moment?’”

Angèle heeft u nodig

De belangstelling van uitgevers voor dergelijke spellen was tien jaar geleden niet bijzonder groot. Daar is inmiddels verandering in gekomen. Het jongste spel om positief empathie te ontwikkelen voor personen met dementie is Angèle heeft u nodig dat donderdag gelanceerd werd in het woon- en zorgcentrum Heilig Hart in Grimbergen. Naast gezelschapspellen kunnen ook herinneringskoffers gebruikt worden om te reminisceren. Sommige erfgoedcellen lenen reminiscentiemateriaal uit waarin religie impliciet of expliciet aan bod komt. Zo beschikt de erfgoedcel CO7 in het zuidwesten van West-Vlaanderen over reminiscentiepakketten met als thema “Pastoors en burgemeesters” en “Stoeten en processies”.

Religieuze prikkels

De erfgoedcel van de regio Roeselare en die van Brugge lenen vertel- of herinneringskoffers uit die uitsluitend aan religie gewijd zijn. In de Brugse koffer bevinden zich verschillende objecten met religieuze prikkels waaronder een paternoster, een wijwatervaatje, communiekaartjes of zelfs een kwispel. Volgens Ina Verrept, de coördinator erfgoedpubliekswerking van de erfgoedcel, schrikt het “gewicht” van het onderwerp begeleiders van woonzorgcentra soms af waardoor de koffer ietsje minder populair is dan die met als thema school, sport, vrije tijd, werk of zorg. Wanneer de koffer “religie” toch ontleend wordt, valt hij in de smaak en komt er veel los bij de deelnemers.

In herinneringskoffers met als thema religie zit vaak een catechismus, die vroeger uit het hoofd geleerd moest worden. Het is dan ook niet verwonderlijk dat mensen met dementie soms nog mee prevelen wanneer een begeleider eruit voorleest. “Ik kan me goed voorstellen dat de vragen en bijbehorende antwoorden uit de catechismus bij velen in het geheugen gegrift zijn, net zoals versjes en gedichten van vroeger lang bewaard blijven”, merkt Dely op. “Het is mogelijk dat het opzeggen van de catechismus rust brengt omdat het zo vertrouwd aanvoelt, zelfs als mensen intussen niet meer gelovig zijn. Het kan ook anders: sommigen die als volwassene niet meer gelovig waren, waarderen als oudere persoon met dementie soms opnieuw de religieuze symbolen en vertrouwde handelingen zoals ze die nog uit hun kindertijd kennen.”  III

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​