Tertio 969 - “Dankbaarheid is ondergewaardeerde deugd”

“Dankbaarheid is ondergewaardeerde deugd”

“Dankbaar in het leven staan, vormt de ideale hefboom om ons welbevinden naar een hoger plan te tillen”, stelt Ernst Bohlmeijer (Universiteit Twente) in Tertio nr. 969 van 5/9. Als pionier van de positieve psychologie houdt hij in De kracht van dankbaarheid een sterk pleidooi voor die ondergewaardeerde deugd.

“Waarderen wat aanwezig is, dat vind ik de kern van een dankbare opstelling”, filosofeert Ernst Bohlmeijer. “Hoe die hefboom voor meer welbevinden precies werkt, heeft godsdienstfilosoof Martin Buber (1878-1965, nvdr) beeldrijk uitgedrukt in De weg van de mens. Kort samengevat handelt dat verhaal over rabbi Eisik uit Krakau. In een terugkerende droom krijgt hij de opdracht een schat te zoeken bij het koninklijk paleis in Praag. Daar aangekomen vertelt de hoofdman van de wachters hem dat hijzelf gedroomd heeft over ‘een schat bij een Jood die Eisik heet en in Krakau woont’. Daarna keert de rabbi naar huis terug; graaft zijn schat die er al die tijd al was op; en bouwt een bedehuis. Bubers boodschap laat zich gemakkelijk raden: kijk rondom je naar wat het leven jou reeds gegeven heeft. Die geschenken zien we o zo snel over het hoofd. Op het moment van dit interview zit ik bijvoorbeeld aan een mooie houten tafel, naast me rust mijn hond en buiten ruisen de bladeren. Stuk voor stuk gewaarwordingen om blij van te worden, die we danig evident vinden. Daarvoor wederom waardering voelen, maakt het leven zowel intenser als vreugdevoller.”

De kracht van dankbaarheid is geenszins moraliserend opgevat; Bohlmeijer en zijn coauteur Monique Hulsbergen spreken nooit waardeoordelen uit. Wel stellen zij – samen met hun Amerikaanse vakgenoot Michael McCullough – dat een dankbare levenshouding uit moreel gedrag resulteert en het op haar beurt stimuleert. Komt de positieve psychologie zodoende tot dezelfde conclusie als Marcus Tullius Cicero die dankbaarheid “de moeder van alle deugden” heeft genoemd? “Ik durf die Romeinse politicus en filosoof niet tegen te spreken”, lacht de Nederlander. “Wel bloeit dankzij die attitude duidelijk het wij-perspectief op. Wie erkentelijkheid uit, erkent – zoals de term uitdrukt – anderen nodig te hebben. Het besef dat zij onze aanwezigheid en inzet niet als vanzelfsprekend beschouwen, brengt ons dichter bij elkaar. Indien een vriend zijn appreciatie toont door in te spelen op jouw behoeften – bijvoorbeeld met een passend cadeau – blijkt duidelijk hoe je leeft in zijn hart.”    

“Kortom, dankbaarheid houdt relaties gezond. Reden genoeg om Cicero alsnog voorzichtig gelijk te geven. Het gaat in elk geval om een ietwat ondergewaardeerde deugd waaraan velen alsmaar meer nood hebben”, geeft de hoogleraar aan. “Die toenemende behoefte valt grotendeels te verklaren door de secularisering. Belijdende gelovigen geven onder meer in rituelen uitdrukking aan hun dankbaarheid. Daarenboven beschouwen zij hun aardse bestaan als een arrangement van het type ‘alles inclusief’. Het leven als een geschenk ervaren, helpt om de schaduwzijden erbij te nemen. Onze tijdgenoten die daarentegen het geloof losgelaten hebben, worstelen met ‘dank (u) zeggen’.”

Lees het volledige dossier over dankbaarheid deze week in Tertio.

Abonneer of vraag een proefnummer aan via www.tertio.be

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​