Tertio 968 - “Muziek verbindt”

Achterkrant met Benjamin Glorieux

“Muziek verbindt”

“Stilte is zwanger van wat komt en beladen met wat was.” Cellist Benjamin Glorieux verkocht ooit zijn instrument toen hij twijfelde of het muzikantenbestaan wel voor hem was. Toch komt de veelzijdige musicus pas echt tot zijn recht op een podium en met een publiek.

Geert De Cubber

Cello is een bijzonder instrument. Meestal kennen mensen de beginnoten van de beroemde eerste cellosuite van Johann Sebastian Bach. Nochtans was Bach in de eerste plaats een organist en componeerde hij voor orgel, al was hij als telg van een muzikantenfamilie thuis op nagenoeg elk instrument. Maar dat instrument deed er maar deels toe. Wat hij wou vertellen, paste hij toe op cello.

Akoestiek

Gebouwen zijn bepalend voor de manier waarop je speelt. Kerken hebben een specifieke akoestiek. Ze zijn erop gebouwd woord en muziek tot bij de gemeenschap te krijgen. Door de lange nagalm blijven de klanken hangen. Door het jongste jaar zelf meer op het Van Peteghem-orgel te spelen in de kerk recht tegenover ons huis besef ik dat beter dan vroeger.

Op de een of andere manier leunt die muziek aan bij stilte. En toch. Je vertrekt bij muziek nooit echt uit stilte. Als je als muzikant de muziek niet op voorhand hoort, kan je niet beginnen. Je roept in je hoofd en hart de juiste sfeer op om het er op een natuurlijke manier uit te laten komen. Maar echt complete stilte hoor je nergens. Er is wel altijd het kloppen van je hart of het ruisen van je bloed.

Moment van leegte

Stilte is zwanger van wat komt en is beladen met wat was. En ‘beladen’ bedoel ik niet negatief. Als je net gedaan hebt met spelen, die drie of vijf seconden na de laatste noot, wat daarin zit, ligt misschien wel dicht bij een spirituele ervaring. Gelijk wie erbij is – of je nu speelt voor 300 of voor 20 man –, niemand denkt aan iets anders dan aan die stilte. Er is geen tijd. Er hangt iets dat verbindt. Als het spirituele verbindt met wat hoger is dan jezelf, dan gebeurt het daar. Op dat ene moment van leegte is er alles en niets. Het is nog mooier als dat gebeurt wanneer je aan het spelen bent, door de manier waarop je speelt.


Onderschrift: “Muziek is voor mij ontmoeting en wordt dialoog als je een publiek hebt”, zegt Benjamin Glorieux. © Virginie Schreyen

Klassieke basis

Waarom muziek ontstaan is? Zeker in een kerk is ze moeilijk weg te denken. Muziek is een bindmiddel, zoals ook de beelden in een kerk. Al moet ik eraan toevoegen dat ik de klassieke basis vandaag soms mis. Bachs tijdgenoten wisten nog wat de diabolus in musica was, een opeenvolging van drie volledige tonen. En in de Matthäus Passion lijken de noten en ritmes tijdens Lasst Ihn kreuzigen ook letterlijk op een kruisvorm. Muziek stond toen helemaal ten dienste van het religieuze. Nu zijn er minder regels en wordt alles – van Arvo Pärt tot Nick Cave – vrijer geïnterpreteerd per componist. Bach was zelf ook bezig met retorica, hij gaf er zelfs les over. Dat leefde toen meer dan nu.

Katalysator

Mensen zijn vandaag op zoek naar rust. Onlangs kreeg ik een berichtje van een vriend: ‘I just want tranquillity’. Muziek is een katalysator om tot innerlijke rust te komen. Ik schrijf zelf ook muziek en improviseer vaak op een podium. Met muziek kan je mensen alle hoeken laten zien en raken. Als muzikant moet je je van die kracht bewust zijn. Het enige probleem: je leert dat alleen maar tijdens een concert. Als puber zat ik uren te freestylen, alleen op mijn kamer. Achteraf bekeken is het goed dat ik dat deed, maar zonder publiek mis je wel iets.

Ik denk er nog elke dag aan met muziek te stoppen. Tien jaar geleden verkocht ik alles en ging op de dool. Ik wist niet meer waarom ik muzikant was. Uiteindelijk kwam ik tot de slotsom dat ik niet zonder kan. De bezieling van de muziek zorgt ervoor dat je mensen iets geeft dat je niet kan grijpen. Een fotograaf heeft zijn beeld, de schrijver zijn tekst. Dat is concreet. Bij muziek ligt dat anders. Als ik weet dat iemand luistert, verandert het spel. Natuurlijk kan je opnames maken, maar dat is in niets te vergelijken met het beeldhouwwerk van het live spelen. Cello spelen brengt mij rust. Dan heb ik het niet over het studeerwerk, want dat is onzichtbare topsport die concentratie vereist. De partituur vertalen naar het fysieke spelen, dat is knokken. Als ik zomaar speel, kom ik tot rust. En herinner ik me klusjes in huis die nog moeten gebeuren of boodschappen die ik moet doen. Tegenwoordig ligt er een notitieboekje naast mijn cello om dat op te schrijven.

Ontmoeting en dialoog

Muziek is voor mij ontmoeting en wordt een dialoog als je publiek hebt. In de eerste plaats is er de ontmoeting met de partituur. Een muzikant is een restaurateur van een muziekpartituur. Om daartoe te komen, moet je bronnenonderzoek doen. Daarom ook speel ik vaak op darmsnaren. Die klinken ronder, zachter, warmer. Maar daar stopt het niet. Wilhelm Furtwängler zei dat het idee of de inspiratie van de componist komt, die het op zijn beurt overzet in symbolen. Maar als je als uitvoerder na je bronnenonderzoek niet terugkeert naar die inspiratie, kan je er beter mee stoppen. Jouw idee hoeft niet overeen te komen met wat de componist in gedachten had – vaak weet je dat trouwens niet –, maar moet wel inspireren. Als ik voel dat iemand geïnspireerd is door iets dat groter is dan hijzelf, voel ik me zelf opgenomen.

Dirigeren was voor mij een logische stap. En het helpt als er een vijs los zit (lacht). Ook al dirigeer ik momenteel geen concerten, ik leid wel een koor in Ronse. Dirigeren betekent 70 procent psychologie, intermenselijk contact en diplomatie en 30 procent muziek. Je doet het samen en geeft het door aan anderen. Ik merk het bij nog solisten dat ze die stap doen. Er is wel kamermuziek om samen te spelen, maar als dirigent stuur je een groep vanuit een idee. Je geeft je inspiratie door aan anderen. Zo werkt dirigeren voedend.”  III

 

Stilte en verbinding

“Hoe ouder, hoe sterker de band met West-Vlaanderen”, bekent Benjamin Glorieux. “Het is vreemd, maar het is zo. Ik werd geboren in Kortrijk en heb dan ook direct toegezegd in Roeselare mee te werken. Het gemeenschappelijke dialect schept nog altijd een band, zelfs al woon ik nu in de Vlaamse Ardennen.” Glorieux speelt op 6 september op de openingsavond van het stilteproject van de pastorale eenheid Sint-Franciscus in de Roeselaarse Sint-Michielskerk. Het project rond stilte en verbinding zelf loopt van 30 september tot 14 oktober en wordt georganiseerd door de werkgroep cultuur van de pastorale eenheid, in samenwerking met de culturele organisaties van de stad Roeselare. Tijdens de veertiendaagse wil de organisatie naar eigen zeggen “de stilte in al haar vormen en aspecten belichten”.

www.stilteproject.org

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​