Tertio 960-961 - Marx was geen marxist

Marx was geen marxist

Deze zomer laaft Tertio zich aan de wijsheid van enkele grote denkers. Als eerste staat Karl Marx op de agenda. Het is 200 jaar geleden dat de vader van het marxisme in Trier geboren werd. Walter Weyns, auteur van “Marx begrijpen. Een actuele inschatting van zijn denken”, breekt het hokje open waarin deze rusteloze denker al te vaak wordt gestopt.

“Marx' denken is niet zo simpel dat het zomaar kan worden samengevat en afgesloten. En dat is nu juist wat in de receptie van Marx onafgebroken is gebeurd. In de eerste plaats door Friedrich Engels zelf. Hij maakte van Marx de grondlegger van het ‘historisch materialisme’. Hij maakte hem tot de Charles Darwin van de geschiedenis (zoals Darwin de evolutiewetten had ontdekt, zou Marx de wetten van de geschiedenis hebben ontdekt). Hij zorgde ervoor dat sommige brieven en notities van Marx, die moeilijk met Engels' eenduidige Marx-beeld te rijmen vielen, aan de aandacht ontsnapten.”

“Marx' boutade dat hij geen marxist was, moet je dan ook misschien niet zomaar wegwuiven als een grapje. Hij hield simpelweg niet van afgesloten denken, ook niet als dat uit zijn pen was ontsproten. Dat wil overigens niet zeggen dat hij altijd openstond voor andermans ideeën. Dat deed hij beslist niet. Hij had een groot ego, was snel op zijn tenen getrapt en geraakte meermaals verzeild in steriele discussies met medesocialisten en voormalige vrienden. Intellectueel waande hij zich superieur.”

“Wie bij Marx concrete recepten zoekt om de economische en maatschappelijke vraagstukken van vandaag aan te pakken, komt bedrogen uit. Natuurlijk kan je er inspiratie uit putten, en sommige bladzijden zijn verbluffend actueel. Maar de hele notie van “marxistische leerstelling” is op zichzelf een onding. Als je een beetje trouw wilt blijven aan Marx' kritische, dialectisch beweeglijke geest, is het eerste wat eraan moet geloven de idee van een leerstelling zelf. Marx beoogt geen leer. Hij is een denker, en al ben je het niet met hem eens, hij biedt beslist denkstof.”

“Bekend is zijn uitspraak ‘godsdienst is opium van het volk’. Een serieuze religiekritiek, meende Marx, moet het ideologische misbruik van religie aanklagen. Dat is iets anders dan dwepen met atheïsme. Het kwistige kleven van het etiket ‘atheïst’, schreef Marx in een brief, ‘lijkt op wat kinderen doen, die iedereen die het horen wil de verzekering geven dat ze niet bang zijn voor de boeman’. Dat is flauw. Serieuze religiekritiek richt de pijlen op de ellendige sociale en economische omstandigheden die mensen doet grijpen naar ‘religieuze’ verdovende praatjes en een dwaas ‘godsbeeld’. Hiermee staat Marx helemaal in de abrahamitische traditie van religiekritiek: vernietig je afgodsbeelden.”

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​