Tertio 955 - Antifoltercomité waakt over vrijheidsbeneming

Overbevolking en gegarandeerde minimale dienstverlening grootste pijnpunten in gevangenissen

Antifoltercomité waakt over vrijheidsbeneming

Plaatsen waar mensen van hun vrijheid beroofd zijn, worden reeds een kwarteeuw gecontroleerd door het Europese antifoltercomité (CPT). In zijn jongste rapport over ons land toont het CPT zich opnieuw bezorgd over de overbevolking in onze gevangenissen en het nijpende personeelstekort.

In het boek Europa waakt. Vrijheidsbeneming onder toezicht van het Europese antifoltercomité peilen onderzoekers naar de impact van de bezoeken en rapporten van het CPT in de loop van de voorbije 25 jaar. Het CPT controleert niet alleen politiecellen en gevangenissen maar ook jeugdinstellingen, detentiecentra voor vreemdelingen en psychiatrische ziekenhuizen. Aan de basis van het CPT – voluit het European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment – ligt een Europese conventie die in februari 1989 in werking trad. Het comité bezoekt op periodieke basis – meestal om de vier jaar – of op ad-hocbasis plaatsen in Europa waar mensen hun vrijheid ontnomen wordt. Het jongste bezoek aan België vond plaats tussen 27 maart en 6 april 2017.  Het rapport erover werd op 8 maart wereldkundig gemaakt.

Stakingen

Het CPT bracht de voorbije decennia tweemaal een ad-hocbezoek aan ons land: in 2012 en in mei 2016. Dat laatste kwam er na de aanslepende staking in het leeuwendeel van de gevangenissen in het Franstalige landsgedeelte tussen april en juni 2016. Die uitzonderlijke controle kreeg een onaangenaam staartje. Het CPT kan immers een openbare verklaring afleggen wanneer een lidstaat niet meewerkt of weigert bepaalde toestanden te verbeteren. Een dergelijke verklaring komt neer op een openbare terechtwijzing en is de enige vorm van sanctionering waarover het comité beschikt. Op 13 juli vorig jaar, ruim een jaar na het ad-hocbezoek en kort na het periodieke bezoek van maart/april 2017, bracht het CPT ons land in verlegenheid met zulk een openbare verklaring. België werd op de vingers getikt wegens te weinig gegarandeerde minimale dienstverlening tijdens stakingen in de gevangenissen.  Het CPT noemde het gebrek aan duidelijke vooruitgang over een periode van vele jaren een “ernstig gebrek aan samenwerking met het comité”.


Foto onderschrift: Een belangrijk aandachtspunt is het aanslepende personeelstekort en zeker het gebrek aan personeel dat psychiatrische, psychologische of psychosociale hulp kan bieden.  © rr

Het CPT komt in zijn rapport over het periodieke bezoek van 2017 uiteraard terug op die openbare verklaring. Het roept de Belgische overheid erin op trimestrieel informatie te verschaffen over de vooruitgang bij de invoering van een minimale dienstverlening in gevangenissen. En het comité dringt erop aan dat de basisrechten van gevangenen tijdens stakingen gevrijwaard blijven. Minister van Justitie Koen Geens (CD&V) beloofde in een reactie dat er nog deze legislatuur een initiatief komt rond de gevraagde minimale dienstverlening. Het CPT wenst uiterlijk volgende maand een officieel antwoord op de bevindingen van het meest recente rapport.

Pijnpunten

Een ander pijnpunt is het gebruik van buitensporig politiegeweld tijdens of na een arrestatie. Het CPT zegt tijdens zijn bezoek in 2017 een aantal aantijgingen hieromtrent te hebben opgetekend. Dat bezoek vond plaats een jaar na de aanslagen in de luchthaven van Zaventem en het metrostation Maalbeek. Het CPT schrijft ook getuigenissen te hebben opgetekend van gevangenen die beweren na hun arrestatie met racistische beledigingen te zijn geconfronteerd. Het grote probleem dat keer op keer door het CPT wordt aangekaart is dat van de overbevolking. De negatieve effecten ervan kunnen leiden tot onmenselijke en vernederende detentiecondities, stelt het comité. Ondanks een geleidelijke daling bedroeg de overbevolking tijdens het jongste bezoek 16,5 procent, met een uitschieter in Sint-Gillis van meer dan 50 procent. Het CPT is tevreden met de inspanningen van ons land om aan dit euvel te verhelpen, maar wijst er wel op dat het terugdringen van de gevangenispopulatie prioritair moet zijn. Dat is belangrijker dan een uitbreiding van het aantal gevangenissen.

Alarmbellen

De auteurs van Europa waakt vinden het een goede zaak dat de rechten van personen die van hun vrijheid beroofd zijn bijzonder levende materie is, vooral nu recente rapporten van ngo’s “alarmbellen laten afgaan met betrekking tot de Belgische politiepraktijk, in het bijzonder in de actuele strijd tegen het terrorisme”. Het CPT wil in dat verband tekst en uitleg van de Belgische overheid over de bewering van sommige “‘terros’-gedetineerden” in de Lantin-gevangenis die vermoeden dat hun bezoekregeling afhankelijk is van de mate waarin ze samenwerken met de staatsveiligheid. Het comité hekelt ook het gebrek aan activiteiten buiten de cel, zoals sportactiviteiten. Dat geldt voor alle gevangenissen die het CPT in maart/april van vorig jaar bezocht. Die toestand kan eveneens leiden tot meer spanningen, frustraties en geweld. Wat de gevangenis van Brugge betreft, pleit het CPT voor aangepaste programma’s voor gedetineerde moeders en voor aangepaste speelruimten voor hun kinderen.

Personeelstekort

De rapporten van het CPT zijn dusdanig gedetailleerd dat het voor de auteurs van Europa waakt niet mogelijk is in te gaan op alle aspecten die erin aan bod komen. Een heel belangrijk aandachtspunt is toch wel het aanslepende personeelstekort en zeker het gebrek aan personeel dat psychiatrische, psychologische of psychosociale hulp kan bieden aan gedetineerden. Over spirituele bijstand wordt in het rapport met geen woord gerept. De enige passage in het jongste verslag van het antifoltercomité waarin het woord “religie” of “religieus” gebruikt wordt is paragraaf 51. Daarin wordt gesteld dat bepaalde gedetineerden in Ittre of Hasselt in de speciale afdeling “D-Rad:ex” kunnen worden geplaatst als er een grote kans bestaat dat ze andere gedetineerden radicaliseren.

Structureel disfunctioneren

Het CPT bracht vorig jaar ook een bezoek aan het Forensisch Psychiatrisch Centrum (FPC) van Gent waar sinds november 2014 geïnterneerden verblijven. Het comité is tevreden met de hervorming van het interneringssysteem dat de regering doorvoert. Ons land staat op dat punt zwaar onder druk want het kreeg in 2016 van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens tot 6 december van dit jaar de tijd om te verhelpen aan het “structureel disfunctioneren eigen aan het Belgische systeem van internering” (zie ook blz. 8). III

Tom Daelmans en Stephan Parmentier (red.), Europa waakt. Vrijheidsbeneming onder toezicht van het Europese antifoltercomité, Universitaire Pers Leuven, Leuven, 242 blz. Bestellen kan via de Kerknet-shop.

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​