Tertio 952 - “Sommigen ontdekken het geloof in de gevangenis”

Donatienne de Borman wil als gevangenisaalmoezenier bruggen bouwen met buitenwereld

“Sommigen ontdekken het geloof in de gevangenis”

Een mensenketting van 700 meter rond de gevangenis van Turnhout is de blikvanger van de actie “Gevangenen omarmen” die vandaag mee georganiseerd wordt door Donatienne de Borman, die dertien jaar gevangenisaalmoezenier is. Met de actie willen de initiatiefnemers de gevangenen laten merken dat ze niet vergeten worden en willen ze het grote publiek sensibiliseren.

Ludwig De Vocht /  “Het initiatief werd genomen door Jan De Cock van  Within  Without  Walls. Hij organiseerde in november 2016 de actie  ‘Gevangen omarmen’  aan de gevangenis van de Begijnenstraat in Antwerpen naar aanleiding van het Jaar van de Barmhartigheid. Within   Without Walls organiseert nu ook deze actie in Turnhout. Jeugdpastor Nick Hannes, Jes Bouwen van de vzw Het Leerke, diaken Charel Verhoeven van de pastorale eenheid Clara van Assisi en ikzelf helpen sinds september mee met de praktische voorbereiding. De gevangenis waar we samenkomen, ligt naast cultuurhuis De Warande maar de mensen in de streek weten bijna niets van het leven van de gedetineerden.

Uniek

In de regio zijn vier gevangenissen: Turnhout, Wortel, Merksplas en Hoogstraten. Het is uitzonderlijk dat er zo veel gevangenissen zo dicht bij elkaar liggen en het is bijna uniek dat er in één bisdom vijf gevangenissen zijn. Wortel, Merksplas en Hoogstraten zijn strafinrichtingen. Turnhout telt 300 gevangenen. Het is een arresthuis waar gedetineerden in voorlopige hechtenis zitten. Wanneer mensen hier binnenkomen, krijgen ze informatie over alle geestelijke verzorgers: katholieke aalmoezeniers, protestantse pastors, imams of moreel consulenten.  Maar mensen die plots hun job, hun familie en hun contacten met de buitenwereld verliezen en die overspoeld worden door emoties kijken vaak niet naar al de papieren die ze krijgen. En er zijn ook veel vreemdelingen die geen Nederlands verstaan. Als gedetineerden van andere gevangenissen komen, weten ze dat wij bestaan en vragen ze heel spontaan naar ons. Soms gaan we aan de deur kloppen om te horen of iemand een gesprek wil. Maar meestal worden we in de gangen aangesproken. Soms is er ook een penitentiair beambte die ons erop wijst dat iemand het heel moeilijk heeft.


Fotobijschrift: “De gele vlag met voornamen erop, verwijst naar het lied Tie a yellow ribbon round the old oak tree dat oproept tot solidariteit met gevangenen”, verduidelijkt Donatienne de Borman.  © Ilse Prinsen

Ik ga te voet naar de gevangenis. In mijn hoofd vraag ik aan Jezus dat Hij me de weg toont naar de mensen die me het meest nodig hebben. Bij het naar huis gaan vertrouw ik wat ik gehoord heb ook aan Hem toe. Het is een leerproces om niet alles mee naar huis te nemen. Wat mij slapeloze nachten bezorgd heeft, was de vraag om euthanasie van een geïnterneerde. Hij was de eerste die ik leerde kennen toen ik in Merksplas stage deed. Later is hij net als ik naar Turnhout verhuisd. Hij was onze koster en hielp in de kapel. Toen zijn aanvraag tot euthanasie uitgebreid en vaak ongenuanceerd in de media aan bod kwam, gaf mij dat een gevoel van mislukking. Uiteindelijk is het goed gekomen voor hem. Hij verblijft nu in het nieuwe psychiatrisch centrum en heeft dus de gevangenis kunnen verlaten. Wat mij ook heel sterk raakte, was dat ik gedetineerden zag van 18 tot 20 jaar, de leeftijd van mijn kinderen. Ik besefte toen hoeveel kansen mijn kinderen en ik hebben gekregen. Soms blijven levensverhalen aan je kleven, maar dan zijn er de collega’s om mee te praten.

Gebed

De gedetineerden kiezen zelf tijdens hun gesprekken met ons waarover het zal gaan. Heel uitzonderlijk brengen we zelf het geloof ter sprake. Soms vraag ik wel aan een gedetineerde of we mogen afronden met een gebed en dan vraag ik:  ‘Wil jij iets zeggen of zal ik bidden voor jou?’  Misschien is er in een kwart van de gesprekken sprake van het geloof. Het grote voordeel is dat we vieringen organiseren en daar kunnen we dan uitdrukkelijk zeggen van waaruit we alles doen. En dan zijn mensen soms echt geraakt. Dan zie je soms tranen. Als er stilte is of als ze een kaars mogen aansteken vooraan. We werken veel met symbolen en met muziek omdat er veel anderstaligen zijn en ook veel laaggeschoolden die niet zo verbaal zijn. Sommigen ontdekken het geloof in de gevangenis. Het zijn heel dankbare gesprekken als mensen plots ontdekken dat ze ondanks alles bemind en aanvaard worden en dat er een weg naar vergeving mogelijk is. Jezus is er voor diegenen die zich mislukt voelen, die zich uitgesloten voelen. In de ontmoeting met Jezus kan je terug hoop en leven vinden. En jezelf vergeven.

Gele vlaggen

Ik ben nu ook vrijwilligster in Wortel. Tijdens een viering heb ik daar de actie  ‘Gevangenen omarmen’  toegelicht. De gedetineerden gaven spontaan een applaus. Ze zijn heel vereerd dat men buiten de muren aandacht voor hen heeft. We proberen hen ook bij het initiatief te betrekken. We hebben grote gele vlaggen gemaakt, één per gevangenis in de streek. De gedetineerden mogen hun voornaam erop schrijven en die vlaggen komen op de dag van de actie voor het podium. We willen dat de mensen buiten de muren beseffen dat het binnen om mensen gaat. Ze hebben een voornaam, ze hebben een verhaal en een familie. Het gaat om mensen met gevoelens en met fouten.

Zangkoor

Ik wil vooral bruggen bouwen tussen de wereld binnen en buiten de muren. De enige manier om dat als aalmoezenier te bereiken, was door een zangkoor te beginnen. Er zijn nu vrijwilligers die binnen de muren komen om te zingen met de gedetineerden tijdens de wekelijkse vieringen van de aalmoezeniers. Met dat zangkoor gaan we elk jaar op bezoek in het psychiatrisch centrum van Bierbeek om er geïnterneerden te bezoeken die vroeger in Turnhout verbleven. Daar hielden we binnen de muren een repetitie om de gedetineerden de liederen aan te leren die we tijdens  ‘Gevangenen omarmen’  buiten zullen zingen.

Met de actie willen we de mensen buiten de muren informeren. Politici willen we sensibiliseren om te kiezen voor alternatieve straffen en voor meer begeleiding binnen de muren maar ook voor meer begeleiding nadat de gedetineerden vrijkomen. Aan het eind van hun straf worden ze buitengezet. Vaak hebben ze geen geld of zelfs geen dak boven hun hoofd. Ze kunnen alleen maar hervallen. In België zijn er relatief veel recidieven. Het gevangenissysteem kan beter. Maar verandering kan alleen als de publieke opinie op de hoogte wordt gebracht en vooral de samenleving haar verantwoordelijkheid daarin neemt. Daarom verleen ik graag mijn medewerking aan dat evenement.”

Bio: Donatienne de Borman (1963) is natuurkundige van opleiding. Zeventien jaar geleden startte ze een opleiding tot pastoraal werkster. Ze liep stage in de gevangenis van Merksplas waar ze getroffen werd door de levensverhalen van kansarme mensen. Nadien bleef ze er nog twee jaar als vrijwilligster. Daarna verhuisde ze naar de gevangenis van Turnhout. Daar werkte ze acht jaar als betaalde gevangenisaalmoezenier. Sinds anderhalf jaar is ze zowel in Turnhout als in Wortel vrijwilligster.  (LDV)

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​