Tertio 941 - “Mensen geraakt door schoonheid én boodschap kathedraal”

Dossier: Middeleeuwen 2.0

“Mensen geraakt door schoonheid én boodschap kathedraal”

Medische handelingen, kathedraalscholen als voorloper van de universiteiten en een esprit scientifique. Bij nader toezien blijken de middeleeuwen anders dan we dachten. Toch blijven de clichés over die periode tussen oudheid en renaissance hardnekkig standhouden. “We hebben er een invented tradition van gemaakt.”

De Notre-Dame in Chartres belichaamt duizend jaar christendom en geniet wereldfaam wegens haar schitterende glasramen. Het is de taak van rector Emmanuel Blondeau de bezoekers de sleutel in handen te geven om deze Bijbel in glas en steen te ontcijferen. De kathedraal is evenwel meer dan een museum. Voor Blondeau is het kathedraalgebouw zélf een grand lieu de spiritualité. Veel mensen komen er veranderd buiten.

Ludwig De Vocht /  Tertio sprak Emmanuel Blondeau (1963) onlangs in de marge van een conferentie van de Commissie van Europese bischoppenconferenties (Comece) bij de officiële lancering van het Europese jaar van het cultureel erfgoed voor ons land. De rector van de kathedraal van Chartres sprak er over de uitdaging een evenwicht te vinden tussen de verschillende functies die de wereldberoemde kathedraal vervult.


Fotobijschrift: “Een heilige is diegene die het goddelijke licht door zich laat schijnen”, zegt Emmanuel Blondeau (foto: glasraam met heiligen in de kathedraal van Chartres).  © MOSSOT

“Ik ben sinds 1 september 2016 verantwoordelijk voor al wat er in het gebouw gebeurt, waaronder de evenementen die op het niveau van het bisdom worden georganiseerd. De Notre-Dame is tegelijkertijd kathedraal, basiliek, pelgrimsoord en parochiekerk. Samen met een ploeg van kapelanen en vrijwilligers sta ik in voor het onthaal van de circa 1,2 miljoen toeristen en pelgrims die de kathedraal jaarlijks bezoeken. De grote uitdaging bestaat erin van bezoekers pelgrims te maken en omgekeerd ”, steekt Blondeau van wal.

Erfgoed

Het belang van Chartres voor het cultureel erfgoed voor Europa kan moeilijk onderschat worden. Chartres vervulde in de Gallo-Romeinse periode al een belangrijke religieuze functie. Sinds 2006 leggen archeologen ten zuiden van het huidige centrum van de stad – die destijds Autricum heette – een enorm tempelcomplex bloot van 190 bij 300 meter. De kathedraal ligt ten noorden hiervan op het hoogste punt van het centrum en domineert de hele omgeving. ”In de vierde eeuw was er in Chartres al een bisschop. Vanaf de zesde eeuw zijn er tekenen die wijzen op een Mariaheiligdom”,  vertelt Blondeau. Over het gebouw dat in de loop van de vroege middeleeuwen op de plaats stond van de huidige kathedraal is weinig geweten. Wel is bekend dat het heiligdom in 743 werd vernield en dat het in 858 werd verwoest door de Vikings. In 876 schonk Karel De Kale aan de kathedraal de Sancta Camisia, volgens de overlevering het gewaad dat Maria droeg toen Jezus geboren werd. In 962 sloeg voor de Notre Dame het noodlot opnieuw toe net als in 1020. Bisschop Fulbert startte in dat jaar met de bouw van de romaanse kathedraal. Het was de heilige Fulbert (ca. 970-1028) die volgens Blondeau het feest van 8 september – Maria Geboorte –  “uitvond”.  “Chartres bleef in de middeleeuwen een belangrijk kruispunt. Het was een universiteitsstad die met de School van Chartres grote denkers heeft afgeleverd onder wie Yves de Chartres (ca. 1040-1115), een grote bezieler van het canoniek recht. Chartres was toen een groot bisdom in een klein Frankrijk. Het koninkrijk Frankrijk strekte zich destijds amper uit van iets ten noorden van de Seine tot aan de Loire”, merkt Blondeau op.

De kathedraal van de heilige Fulbert werd op zijn beurt in 1194 door brand verwoest. De huidige gotische kathedraal werd opgetrokken op de fundamenten van zijn romaanse voorganger.  “90 procent van het huidige gebouw dateert van de 12de eeuw. De enige wijzigingen die sindsdien nog werden doorgevoerd waren het gevolg van het Concilie van Trente en van het Tweede Vaticaans Concilie”, voegt de rector eraan toe.

Duizend jaar

“Wanneer ik de eucharistie vier in de romaanse crypte, dan doe ik dat op een plek die duizend jaar oud is. Die plek vertegenwoordigt niet alleen duizend jaar geschiedenis van de kathedraal, maar ook duizend jaar geschiedenis van het christendom, duizend jaar theologie, onderzoek naar en inzicht in de mens. Ik denk dat veel mensen graag naar hier komen omdat ze hier de wortels vinden van de vraag:  ‘Wie is de mens?’  Die wortels zijn verspreid over het hele gebouw, een Bijbel uit glas en uit steen. De grote uitdaging bestaat erin mensen te helpen bij de interpretatie van de kathedraal. De vrijwilligers moeten de muren, de beelden en de glasramen doen spreken. Het gaat niet alleen om het herhalen van boodschappen uit het verleden, maar ook om het verduidelijken van wat de kathedraal vandaag nog te zeggen heeft. De glasramen verbeelden taferelen uit het Oude Testament en uit het leven van heiligen. Op de vraag:  ‘Wat is een heilige?’, kreeg ik van een kind ooit als antwoord:  ‘Dat is iemand die het licht doorlaat’.  Wel, ik denk dat het kind het begrepen had: een heilige is inderdaad diegene die het goddelijke licht door zich laat schijnen. Door zijn woorden, door zijn aanwezigheid”, vertelt Blondeau.

“Ik ben altijd verwonderd dat mensen na afloop van hun bezoek met de gids blijven napraten. Dat is omdat ze geraakt werden, niet alleen door de schoonheid van de plaats maar ook door de boodschap van Chartres. Via de glasramen, via de beelden, via het gebouw zelf is het Christus die het woord neemt, als we willen luisteren. Het doel van Chartres is het mogelijk te maken dat iedereen die er binnenkomt – wat ook zijn religie is – er anders buitenkomt. Chartres is niet alleen een plaats die men bezoekt. Het is een plaats om ervaringen op te doen. Ik heb talloze getuigenissen gehoord van mensen voor wie een bezoek aan de kathedraal een verandering op gang heeft gebracht. Dat gebeurt niet tijdens de vieringen of tijdens de vespers maar gewoon door een plaats binnen te gaan waar mensen al duizend jaar komen bidden en kaarsen branden.”

Als het leven zelf

“Ik weet niet waarom, maar de kathedraal is op zichzelf een grand lieu de spiritualité. Elle touche les gens au-delà même de ce qui est dit. We hebben de indruk dat de mensen God vergeten zijn, maar tegelijkertijd zijn ze op zoek naar iets, of misschien naar iemand. Ze zoeken persoonlijke ontwikkeling, een kracht, innerlijk leven, spiritualiteit”,  merkt de rector op die ook de meer esoterisch geïnspireerde bezoekers onthaalt die naar Chartres komen voor het labyrint in de kathedraal.  “Ik weet niet wat er omgaat in het hoofd van de honderden mensen die elke vrijdag van de zomer het pad van het labyrint volgen. Maar ik weet wel wat er omgaat in de mensen die samen met mij het labyrint doorlopen. Ze zeggen dat het parcours is als het leven zelf. Er zijn momenten waarop je vooruitgaat en er zijn momenten waarop je achteruitgaat. Er zijn punten waarop je denkt het doel te hebben bereikt, maar dan word je weer naar de buitenkant geleid. Soms ben je ongeduldig om het doel te bereiken en op een ander momenten wil je traag gaan om te kunnen genieten van die plek.”

Kana

Blondeau moet erover waken dat de kathedraal ondanks de vele bezoekers zijn ziel bewaart.  “Die ziel wordt onder meer gevormd door de grootmoeders die elke dag tot Maria komen bidden. In het verleden kwamen koninginnen naar Chartres om Maria’s sluier aan te raken om zwanger te raken en om te bidden voor een goede bevalling. Nog altijd komen vrouwen daarvoor naar Maria. De traditie zet zich onmerkbaar voort. Voor de inwoners van Chartres is de kathedraal immers  ‘la Maison de Marie’. In de kathedraal ligt haar sluier en haar gewaad. Hier is Maria thuis”,  zegt de behoeder van de Notre-Dame van Chartres.  “Het is Maria die zich richt tot wie de kathedraal binnenkomt en dit met dezelfde boodschap als ze destijds had voor de bedienden op de bruiloft van Kana:  ‘Doe maar wat Hij u zeggen zal’.”

 

Miniaturen uit de Zuidelijke Nederlanden

De tentoonstelling Magische miniaturen in het Utrechtse Catharijneconvent biedt vanaf vrijdag tot 3 juni een overzicht van minutieus geschilderde illustraties uit de Zuidelijke Nederlanden, vervaardigd tussen de 10de en de 16de eeuw. De expo toont topstukken van Vlaamse miniatuurschilders zoals Simon Marmion, Lieven van Lathem, en Willem Vrelant. Magische miniaturen biedt de kans de wonderlijke wereld van fabeldieren, jonkvrouwen en ridders tot in detail te bestuderen. (LDV)

/     www.catharijneconvent.nl

Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​