Tertio 939 - Veertig dagen woord, dans, muziek en film in Kortrijk

Veelzijdig kunstproject Passio staat in het teken van martelaarschap

Veertig dagen woord, dans, muziek en film in Kortrijk

De passie vormt het uitgangspunt voor een veelzijdig cultureel programma in Kortrijkse kerken. Zo groeit de veertigdagentijd uit tot een kunstzinnige periode van reflectie en inkeer. Centraal in het project staat het werk Martyrs van videokunstenaar Bill Viola.

Sabine Alexander /  De deken van Kortrijk, Geert Morlion, is een trots en gelukkig man.  “Dankzij de inzet van een enthousiaste werkgroep wordt Kortrijk – in de aanloop naar Pasen  –  een bijzondere plek van kunst en bezinning”, vertelt hij.  “En wie weet, misschien kan dit initiatief uitgroeien tot een weerkerend kunstproject. Twee jaar geleden kwam ik Klaus Verscheure, een kunstenaar uit Kortrijk, op het spoor. Hij had net de video-installatie 14EMOTIONS/Allegoria Via Dolorosa gemaakt, een traag bewegende allegorie op de veertien staties van de kruisweg. We hebben dat werk toen in de vastentijd in de Sint-Maartenskerk tentoongesteld en dat was een onverwacht succes. Vorig jaar stond Prefere Lumo, een fototentoonstelling van Jacky Bostoen, in de kijker en nu hebben we het geluk Martyrs van de beroemde kunstenaar Bill Viola in het hoogkoor te kunnen presenteren. Voor het eerst hebben we ook in een omkaderend programma van woord, dans, muziek en film voorzien. We maken met dat programma niet de link van de kerk naar de kunst, maar van de kunst naar de kerk en we hopen dat mensen zich daarin kunnen vinden. We zien de kerk als een gastvrije ruimte waar niet alleen plaats is voor cultus, maar ook voor cultuur, reflectie en verstilling.”


Bij de foto: Een eerdere opstelling van de video-installatie Martyrs van Bill Viola in de Saint Paul’s Cathedral.  © RR

Biënnale van Venetië

Martyrs is gemaakt in opdracht van de Londense Saint Paul’s Cathedral en werd er in 2014 in de zuidelijke koorbeuk geïnstalleerd. De editie in de Sint-Maartenskerk komt uit de kunstcollectie van Walter Vanhaerents en vormde in 2015 het middelpunt van diens expo op de Biënnale van Venetië. Martyrs is een vierluik waarin een vrouw en drie mannen worden overgeleverd aan de kracht van de vier elementen – aarde, lucht, vuur en water. Ze verzetten zich niet en verdragen hun kastijding alsof hun geest al ontsnapt is naar een andere wereld. Als de natuurkrachten uiteindelijk tot rust komen, blijken hun lichamen uitgeput maar ongeschonden. Volgens Viola vertegenwoordigt de losbarsting van de elementen het donkerste uur van de passage door de dood heen naar het licht. De  “martelaren”  staan voor het menselijke vermogen om pijn, ontbering en zelfs dood te verduren teneinde trouw te blijven aan waarden, geloof en principes.

Bezinning en verwachting

Werk van Viola doet je steevast de adem inhouden, voert je mee naar een wereld die zich in verstilde traagheid binnenwaarts keert. Zoals een goed gedicht nooit echt vertaalbaar is in beelden, zo bevat ook elke video van Viola een kern die zich moeilijk in woorden laat omzetten. Op die manier sluit Martyrs aan bij een periode van bezinning en verwachting. Het werk raakt evenwel ook een gevoelige actuele snaar.  “De titel Martyrs roept veel op”, zegt Morlion daarover.  “Martelaren waren  ‘getuigen’, mensen die de moed hadden voor hun overtuiging geweld te ondergaan. Vandaag leeft bij velen het gevoel dat religie en geweld onvermijdelijk samengaan.”

Een kerk was tot voor een paar eeuwen een van de weinige plaatsen waar mensen met kunst in aanraking kwamen. Bijbelse voorstellingen moesten het volk instrueren en op het rechte pad houden. Vooral Christus’  lijden was geschikt om devotie op te wekken en de bedroefden troost te schenken. Martyrs van Viola bevindt zich wat dat betreft in de Sint-Maartenskerk in goed gezelschap. De onthoofding van de H. Catharina (Karel van Mander, 1582) hangt boven het martelarenaltaar dat aan alle slachtoffers van geweld – waar ook ter wereld – gewijd is. Er is een kleine bronzen kruisweg (1996) ontworpen door de Duitse priester Heinrich Bartoldus. In de rotondekapel van het noordtransept bevindt zich het Kelderke Gods met een beeld van Christus op de koude steen (ca. 1700) en een terracotta beeldengroep van de graflegging (Karel Delbaere, 1894) waarbij ook vandaag mensen nog steeds troost en bemoediging zoeken. In de Passiekapel hangen schilderijen van Vlaamse meesters, het dodenmemoriaal herbergt enkele waardevolle oude grafstenen, terwijl de neogotische glasramen een les in heiligenlevens vormen die bij zonnig weer de monumentale Sint-Maartenskerk in een warme gloed zetten. Het is maar een greep uit het ruime religieuze erfgoed van deze prachtige kerk.

/    De opening van Passio vindt plaats op donderdag 15 februari in de Sint-Maartenskerk van Kortrijk, met onder anderen gastspreker Jan De Volder over Religie, bron van geweld!?
Martyrs is te bezichtigen tot 9 april. Voor informatie over het volledige programma: www.passio2018.com
/    Tickets via passio2018@gmail.com

 

Video-installatie op maat van sacrale ruimte

Bill Viola (1951, New York) was een van de eersten die het medium video introduceerde in de kunst en er na veertig jaar nog steeds hoge ogen mee gooit. Was hij in de jaren 1970 vooral geïnteresseerd in het experimenteren met de principes van de menselijke perceptie, dan groeide gaandeweg zijn belangstelling voor de kunstgeschiedenis en voor zowel westerse als oosterse filosofie en religie. Steeds gebruikmakend van de nieuwste technologie heeft hij uiteindelijk een nieuw genre geschapen van traag bewegende beelden die elke fysieke verandering en emotie laten zien, of het nu om een oogopslag, het groeien van een lach of het rollen van een traan gaat. De beelden sluiten vaak aan bij universele thema’s  zoals geboorte, lijden en dood, leven na de dood, de diepgang van het bewustzijn en de brede waaier van menselijke gevoelens of overpeinzingen.

Introductie van de tijd

Viola grijpt graag terug naar voorstellingen uit de schilderkunstige traditie die hij nieuw leven inblaast en bezielt. Hij borduurt voort op oude thema’s en plaatst ze in een eigentijdse setting of constellatie. Al maakt de introductie van de tijd in de bevroren taferelen van de schilderkunst nog meer indruk. Een van de mooiste voorbeelden daarvan is The Greeting (1995), een video die geïnspireerd is op de Visitatie (ca. 1528) van Jacopo da Pontormo en in een compleet donkere ruimte moet worden bekeken. De begroetingsscène tussen Maria en Elisabeth – die in werkelijkheid nog geen minuut in beslag neemt – ontvouwt zich als een trage, lichtgevende choreografie van wel tien minuten waarin elke blik, elke beweging van Maria’s oranje jurk en Elisabeths transparante sjaal een betoverend psychologisch en visueel schouwspel oplevert waarvan je je nauwelijks los kan maken.

Vlaamse Primitieven

Viola heeft een grote bewondering voor de Vlaamse Primitieven. Zij zijn de eersten in de geschiedenis die een optisch beeld in de hoogste resolutie tot stand brachten en in hun drang naar hyperrealisme ook de emoties en de pijn zichtbaar maakten. Jan van Eyck, Rogier van der Weyden en Dirk Bouts, maar ook Italiaanse en Spaanse meesters en oosterse tradities blijven Viola zowel inhoudelijk als stilistisch inspireren. Dat Viola’s beelden vertraagd bewegen en soms van klank vergezeld zijn, geeft de in onze christelijke cultuur ingebedde iconografie – die steeds verder van onze belevingswereld afstaat – een nieuwe indringendheid. Zoiets doorbreekt de onverschilligheid, opent de ogen, vergemakkelijkt de identificatie en zet tot contemplatie aan. Het samengaan van al die elementen laat Viola’s werk uitstekend passen in een sacrale ruimte. (SA)

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​