Tertio 936 - Missionair testament van bisschop Frans Wiertz

De mening van... Johan Van der Vloet

Missionair testament van bisschop Frans Wiertz

“Een rekoefening” noemde de afscheidnemende bisschop van Roermond zijn 24-jarige ambtsperiode. Het typeert volgens Johan Van der Vloet de man ten voeten uit: realistisch en pastoraal en met een gezond gevoel voor relativeren en humor. De rekoefening slaat op enerzijds het vasthouden aan het geloof in Jezus Christus en anderzijds het contact met de mensen niet verliezen. En dat werd een geslaagde oefening. Daarnaast laat hij een  “missionair testament” na.

Frans  Wiertz trad aan onder een niet zo’n goed gesternte. Zijn voorganger, bisschop Jo Gijsen, was door Rome aangesteld om orde op zaken te stellen in het bisdom Roermond. Dat was eerder al gebeurd in Rotterdam en zou later nog verdergezet worden. De Nederlandse kerkprovincie was volgens het Vaticaan wat aan het doorslaan in haar progressiviteit. Helemaal onwaar was dat niet. Jammer genoeg veroorzaakte het aantreden van Gijsen een immense polarisatie. Toen hij uiteindelijk ontslag kreeg, erfde Wiertz een diep verdeeld bisdom. In Missionair testament, het interviewboek dat verscheen naar aanleiding van zijn emeritaat, doet Wiertz daarover verrassende onthullingen. Zo vernemen we dat Gijsen al meerdere keren zelf zijn ontslag had gevraagd, terwijl historici tot dusver aannamen dat hij mordicus wilde aanblijven. In datzelfde boek zegt  Wiertz onverbloemd dat Gijsen een  “spoor van vernieling”  achterliet en hij dat absoluut niet wilde herhalen.


Onderschrift foto: “Bisschop Frans Wiertz wordt stilaan blind. De manier waarop hij daarmee omgaat, verbaast vriend en vijand: sereen en relativerend. In zijn kwetsbaarheid voelt hij zich nog sterker verbonden met lijdende medemensen”, schrijft Johan Van der Vloet.  © RR

Zware erfenis

Aan het begin van zijn ambt worstelt Wiertz sterk met die erfenis. Hij had ruim een kwart-eeuw ervaring als kapelaan en (bouw)pastoor in Zuid-Limburgse parochies en was zo veel meer herder dan Gijsen voor wie doctorstitels erg belangrijk waren. Wiertz is helemaal geen wetenschapper en moet opboksen tegen de academische staf van Gijsen. Hij schippert voorzichtig tussen de verschillende kampen maar slaagt er zo op de duur in bij iedereen goodwill te creëren. Zeker naar het einde van zijn periode brengt hem dat veel erkenning en respect. Dat blijkt ook uit de druk bijgewoonde afscheidsvieringen en de oprecht lovende woorden die hij met zijn kenmerkende bescheidenheid maar voor zijn doen toch behoorlijk emotioneel in ontvangst neemt. Die laatste jaren zijn voor hem persoonlijk niettemin heftig. De bisschop wordt stilaan blind. De manier waarop hij daarmee omgaat, verbaast vriend en vijand: sereen en relativerend. In zijn kwetsbaarheid voelt hij zich nog sterker verbonden met lijdende medemensen.

Tussendoor krijgt Wiertz te maken met het misbruikschandaal. Hij trekt het zich persoonlijk aan en engageert zich sterk voor de slachtoffers door zich ertoe te verbinden alle adviezen van de misbruikcommissie op te volgen, ook als blijkt dat zijn voorganger betrokken was.  “Voor de kerk is de schade verschrikkelijk. Dat vind ik nog niet eens het ergste. Ik vind het veel belangrijker dat voor het eerst slachtoffers erkend werden. Ik heb met heel veel slachtoffers gesproken, ik hoop dat ik iets heb kunnen goedmaken”, zegt hij aan de Nederlandse krant Trouw. Het is voor hem zeer schokkend omdat hij zelf een man is van sterke integriteit en hij een groot vertrouwen stelt in mensen. Wie met Wiertz werkt, mag rekenen op zijn steun en bemoediging.

Storm

Bij zijn afscheid van de catechistenopleiding was de daglezing het verhaal van Jezus die over het water wandelt en de storm stilt. Dat verhaal typeert hem helemaal. In de homilie heb ik dat ook aangegeven:  “Onze bisschop heeft immers altijd een immens vertrouwen uitgestraald in de stormen waarin we als kerk terechtkwamen. In zijn rust verwijst hij daarmee naar Jezus, die midden in de storm aanwezig is. Meer nog: die ons uitnodigt de vertrouwde maar niet meer zo zeewaardige boot te verlaten en nieuwe wegen te gaan. Missionaire wegen, die ons misschien wat verontrusten of bang maken maar die ons naar nieuwe horizonten leiden.”

Die missionaire horizonten zijn inderdaad typerend voor de tweede helft van zijn beleid. Wiertz is geen man van grote plannen of blauwdrukken. Ook in de sluiting van parochies is hij zeer terughoudend. Waar andere bisdommen drastisch ingrijpen, laat hij het proces organisch groeien. In de praktijk blijkt dat goed te werken. Niettemin is er één beleidspunt dat hem na aan het hart lag en dat hij doorduwde: de missionaire kerk. Dat uitte zich op twee manieren.

Ten eerste is er   “de wereldkerk”. Elk jaar maakte de bisschop – overigens op eigen kosten – een reis naar Afrika of Azië om daar de plaatselijke kerken te ontmoeten. Het geeft hem zuurstof en helpt hem de secularisatie hier te relativeren. Meer nog: hij trekt buitenlandse priesterstudenten aan die hij op het grootseminarie Rolduc opleidt. Dat kroonjuweel van Gijsen is Wiertz blijven koesteren. Momenteel zijn er ongeveer 40 studenten. Die politiek levert hem niet overal applaus op. Waar elders de reactie op het priestertekort is dat men meer leken inzet, gaat Wiertz voor buitenlandse seminaristen. Het gevolg is dat Roermond tot de weinige bisdommen in West-Europa behoort waar de komende jaren geen tekort aan priesters is. Het betekent overigens niet dat Wiertz niet voor de inzet en opleiding van leken ijvert: dat mocht ik zelf ervaren in zijn steun aan de catechistenopleiding. Het is voor hem een en-enverhaal. Overigens is hij zeker geen voorstander van een geprivilegieerde sociale positie voor priesters: hij baarde vorig jaar nog opzien toen hij in een toespraak zei dat priesters in de toekomst wellicht een baan moeten zoeken naast hun priesterambt om zichzelf te onderhouden (in Nederland worden priesters niet betaald door de staat). Hoe belangrijk priesters ook zijn voor het voortbestaan van de kerk, ze moeten bovenal dienstbaar zijn.

Radicale openheid

Ten tweede: Wiertz is zeer gecharmeerd door paus Franciscus. Onder diens impuls pleit hij voor een missionaire kerk, waarbij de kerk de wereld ingaat zonder zichzelf te verliezen maar met een radicale openheid op de noden van de hedendaagse mens. Dat uit zich eveneens in zijn grote inzet voor de diaconie met de zogenaamde Franciscusgroepen. Ook bij de vluchtelingencrisis valt hij op door zijn groot engagement en zijn spontane samenwerking met de gouverneur.

Lezen

Zelf kijkt hij met veel vreugde terug op zijn ambtsperiode. Hij hoopt dat het beleid zo verder kan gaan. Hij kan nu eindelijk gaan lezen, historische boeken. Dat lukt ondanks de blindheid door een apparaat dat boeken voorleest. Ondertussen zit katholiek Limburg op het puntje van zijn stoel: wie zal  Wiertz opvolgen? Het bisdom is samen met dat van Den Bosch het grootste katholieke bisdom van Nederland en er staat dus heel wat op het spel. Het is bekend dat Wiertz zelf graag wil dat het een Limburger wordt. We wachten af.

/  Christian van der Heijden, Bisschop Frans Wiertz. Missionair testament, Adveniat, Baarn, 174 blz. Bestellen kan via de Kerknet-shop.

Kaderstukje: De bisschop van Roermond, Frans Wiertz, gaat na 24 jaar episcopaat met emeritaat. Daarmee is hij de langstzittende Nederlandse bisschop. De Vlaamse theoloog en diaken Johan Van der Vloet werkte al die tijd voor hem, onder meer  als directeur van de catechistenopleiding KAIROS. Hij schetst een warm portret van de bisschop die een moeilijke start kende in een gepolariseerd bisdom, maar uitgroeide tot een geliefde herder van wie het bisdom node afscheid neemt.

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​