Tertio 895 - “Leed niet vergeten en alert blijven”

Nationale erkennings- en herdenkingsdag voor slachtoffers van seksueel misbruik in de kerk

“Leed niet vergeten en alert blijven”

In Frankrijk, Nederland, Australië en het Vaticaan staat het omgaan met seksueel misbruik in de kerk dezer dagen opnieuw hoog op de agenda. “In ons land is al een hele weg afgelegd, maar we zijn er nog niet”, zegt psycholoog Manu Keirse in aanloop naar de nationale herdenkingsdag voor de overlevers van seksueel misbruik.

Emmanuel Van Lierde  /  “Zoals er herdenkingen zijn van de twee wereldoorlogen en van de terreuraanslagen, zo is het nodig niet te vergeten wat misbruikslachtoffers is aangedaan. Dat kan maar door hun verhalen in de openbaarheid te brengen, door met hen mee te leven en door te erkennen wat gebeurd is. Zo’n gedenkmoment is bovendien een waarschuwing voor de kerk én de samenleving. Dat mag zich niet herhalen. Zulk leed moeten we trachten te voorkomen. Blijvende alertheid voor mogelijk misbruik is geboden”, stelt Manu Keirse.  “Sommigen vragen zich af waarom slachtoffers pas decennia later met hun verhaal naar buiten komen. Uit getuigenissen leerde ik dat het misbruik in de poriën van hun huid zit en triggers maken dat het naar boven komt. Een man was als 7-jarige misbruikt. Toen hij met pensioen ging in het begin van de maand december hadden zijn collega’s als verrassing een sinterklaas laten komen. Toen die – in zijn karakteristieke gewaden – een hand op hem legde, blokkeerde hij totaal. Zoveel jaren later kwam alles plots terug.”

Eerder werden in de kathedralen van Brugge en Antwerpen, en in de kerk van Buizingen kunstwerken ingehuldigd die aan het misbruik herinneren. Bij de 25ste verjaardag van de Werkgroep Mensenrechten in de Kerk (WMK) wordt nu ook nationaal een symbool opgericht.  “De basiliek van Koekelberg is daarvoor als nationale kerk het meest geschikt. Niet alleen de plaats, ook het moment is symbolisch: de aanvang van de Goede Week, de lijdensweek”, merkt de psycholoog op. “Door de tranen heen moeten we het onrecht zien en streven naar gerechtigheid. De kerk is een moreel instituut. De gerechtelijke weg volgen, volstaat niet. Met justitie alleen wordt maar deels recht gedaan aan de slachtoffers. Er is ook nood aan erkenning van hun verborgen verdriet. We moeten erover waken dat mensen niet in stilte blijven lijden. En als dat helpt, moeten er eveneens geldelijke tegemoetkomingen zijn. Het komt niet aan de kerk toe de vorm van genoegdoening te bepalen. Het is aan de slachtoffers wier macht hen was ontnomen, om nu terug greep te krijgen op de situatie. Zij bepalen wat nodig is voor herstel. Er moet vanuit de kerk wel een uniforme en transparante aanpak zijn. Gelukkig is dat in ons land zo. Alle bisschoppen en hogere oversten schaarden zich achter de beleidslijnen van de brochures Verborgen verdriet en  Van taboe naar preventie.”

Mensenrechten
In zijn toespraak wil Keirse de WMK uitdrukkelijk bedanken.  “Ik kon rijden op de straten die zij als klokkenluiders hadden gebaand. Toen ik voorzitter van de Interdiocesane Commissie voor de Bescherming van Kinderen en Jongeren werd, luisterde ik eerst uren naar Rik Devillé en Norbert Bethune. Ik leerde van hen hoe te werken aan zowel erkenning van de slachtoffers als herstel. Zij waren er al jaren mee bezig, maar werden lang niet gehoord. Er kan nooit voldoende recht worden gedaan aan mensenrechten. Organisaties en mensen blijven altijd in gebreke. Met de beste bedoelingen soms schenden we toch de rechten van anderen. Ons taalgebruik is ongewild kwetsend of onze lichaamstaal – een gefronste wenkbrauw – is voldoende om nieuw onrecht te veroorzaken tegenover een slachtoffer. Deze herdenkingsdag is tegelijk een appel: wees altijd alert voor grensoverschrijdend gedrag. Net daarom staan in de brochure  Van taboe naar preventie adviezen voor ouders en een verhaal van Kolet Janssen om het thema bij kinderen bespreekbaar te maken. Iedereen moet waakzaam zijn.”


Copyright foto: RR

Onrecht ombuigen
De psycholoog vervolgt dat we het onrecht uit het verleden moeten ombuigen naar recht voor de toekomst.  “Juist omdat de oude wonden soms door bepaalde triggers worden opengereten, zijn er blijvend plekken nodig waar de slachtoffers terechtkunnen met hun verhaal. Ook hun gezin, familie of vrienden willen soms met hun vragen bij iemand aankloppen. Daarom moeten de kerkelijke opvangpunten blijven functioneren. Zij kunnen eventueel doorverwijzen naar andere hulpverleners.” De kerkgemeenschap zelf heeft volgens Keirse evenzeer nood aan een verwerkingsproces.  “Veel gelovigen zijn beschaamd over wat in hun kerk gebeurde. Priesters voelen zich meegesleurd en gekwetst door wat hun confraters deden. Ik denk in het bijzonder aan wie door Roger Vangheluwe is gewijd. De bisschop aan wie ze gehoorzaamheid beloofden, schaadde danig hun vertrouwen. Aan die gevoelens van schaamte en woede dienen we aandacht te besteden. We mogen deze zwarte bladzijde niet doodzwijgen. We moeten het kunnen uitspreken en het moet ernstig worden genomen. Het is niet gedaan en voorbij. Een jaarlijks moment om te attenderen op het misbruik, is daarom zinvol. Wat willen we kwijt? Waar zien we nu knelpunten? Merkten we onlangs ergens signalen op in onze omgeving die mogelijk wijzen op grensoverschrijdend gedrag of machtsmisbruik? We hebben rookmelders en branddetectors in onze samenleving nodig ter preventie van elk misbruik, niet alleen in de kerk, maar overal binnen de maatschappij en in de families.”

Buurlanden
De voorzitter van de Interdiocesane Commissie zag op de Nederlandse en Franse televisie de recente uitzendingen over misbruik.  “De Nederlandse bisschoppen kwamen er niet goed uit in het programma  Zembla op Vara-NPO (op 22 februari ging een documentaire na in hoeverre ondertussen recht is gedaan aan de slachtoffers, nvdr). Hetzelfde geldt voor de Franse bisschoppen. Op 21 en 22 maart verschenen een boek en een programma op France 2 met als titel Église. La mécanique du silence (daarin beschuldigen drie journalisten 25 bisschoppen ervan de wandaden van 32 priesters te hebben toegedekt, nvdr). Telkens ontstaat de indruk dat kerkleiders de feiten willen toedekken en het imago van hun instituut willen beschermen, dat ze slachtoffers in de kou laten staan en daders louter overplaatsen. Alleen al het feit dat de bisschoppen niet aan de programma’s wilden deelnemen, bevestigt die indruk van een zwijgcultuur. Jezuïetenprovinciaal Johan Verschueren getuigde wel sterk in Zembla en vanuit zowel Nederland als Frankrijk werd de adequate aanpak van de Belgische kerk geloofd.”

Het blijft zoeken
De voorbije maand wezen voorts onderzoekscommissies in Australië erop dat daar 7 procent van de geestelijken zich schuldig zou hebben gemaakt aan misbruik: 1.900 priesters worden ervan beticht. En ook in het Vaticaan blijft het zoeken naar de juiste aanpak sinds Iers slachtoffer Marie Collins opstapte uit de Pauselijke Commissie voor de Bescherming van Minderjarigen. Ze hekelde het gebrek aan medewerking van de Romeinse Curie en het uitblijven van de oprichting – aangekondigd in juni 2015 – van de speciale rechtbank die zich over schuldig verzuim van bisschoppen zou buigen.  “We zijn er nog niet”, herhaalt Keirse.  “Ook de screening van priesterkandidaten en de opvolging en begeleiding van ambtsdragers kunnen nog altijd beter.”

/     www.mensenrechtenindekerk.be

 


Op de foto een gelijkaardig werk van Ingrid Rosschaert, Esse est Percipi (Zijn is waargenomen worden) werd in 2013 ingehuldigd in de kathedraal van Antwerpen.  © rik devillé

Op zaterdag 8 april wordt om 11 uur in de basiliek van Koekelberg een plechtigheid gehouden waarbij als aandenken aan de slachtoffers het kunstwerk Esse est Percipi van Ingrid Rosschaert wordt ingehuldigd in aanwezigheid van kardinaal Jozef De Kesel, bisschoppen en religieuze oversten. Slachtoffers en leden van de kerkelijke opvangpunten  getuigen tijdens deze erkennings- en herdenkingsdag. Ook Manu Keirse, voorzitter van de Interdiocesane Commissie voor de Bescherming van Kinderen en Jongeren, neemt er het woord.  (EVL)

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​