Tertio 891 - “Afrika beter leren kennen, is een must voor Europa”

Mirjam van Reisen is geen kamergeleerde

“Afrika beter leren kennen, is een must voor Europa”

“Het gaat over de impact van innovatie en technologie op internationale relaties”, zegt Mirjam van Reisen over de leerstoel Computing for Society aan de universiteit van Leiden die ze vrijdag met een oratie inleidt.  “En vooral over de ethische kwesties en zorgvragen die de digitale revolutie met zich meebrengt.”

Een affiche van Lycamobile in het straatbeeld volstaat om Mirjam van Reisen – hoogleraar aan de Tilburg University, maar straks ook de eerste titularis van een gloednieuwe leerstoel in Leiden – aan de praat te krijgen over allerlei ongekende realiteiten die het leven van duizenden mensen in de geglobaliseerde wereld vormgeven.  “Kennen”  en  “begrijpen”  zijn volgens Van Reisen onmisbaar, willen we verder over onze wereld nadenken en er eventueel iets aan veranderen.

“Zowat alle vluchtelingen gebruiken Lycamobile. Je kunt met een Lycamobile-belkaart immers gratis naar andere Lycamobile-gebruikers bellen. Bovendien moet je je voor dergelijke belkaarten niet registreren, ik hoorde vertellen dat ze blijkbaar op andere namen staan”, vertelt ze.  “Het ondernemingsmodel van Lycamobile steunt op de veronderstelling dat uiteindelijk toch tekstberichtjes of gesprekken met andere operatoren volgen. Naast mobiele betalingen uiteraard, want dat is pas een lucratieve business. Weet je dat er drie keer zoveel geld van Noord naar Zuid stroomt via mobiele geldtransfers dan via de officiële internationale coöperatie?”  


Copyright foto: Ilse Prinsen

Is solidariteit van vluchtelingen met wie in het thuisland achterblijft dan geen goede zaak?
“De financiële solidariteit van migranten kan inderdaad een positieve impact hebben. Met name in landen waar enige stabiliteit heerst en waar de dienstensector functioneert – hoe informeel ook – komt dat geld terecht in kleine ondernemingen, in basale gezondheidszorg, noem maar op. Het probleem in sommige regio’s en landen is evenwel niet zozeer het geldtekort, wel het totale gebrek aan diensten, stabiliteit en veiligheid. In ontwrichte situaties zorgt nieuwe technologie snel voor extra ontwrichting, op manieren die je nauwelijks voor mogelijk houdt.”

Hoezo?
“Door jarenlang veldonderzoek kwam ik een vijftal jaar geleden samen met collega’s de Sinaï-filière op het spoor. Vooral Eritrese vluchtelingen werden in de Sinaï-woestijn gevangen genomen en gemarteld. Familieleden in Eritrea of het Westen konden de gevangenen via de mobiele telefoon weer vrijkopen. Het ging telkens om tientallen dollars. Die Sinaï-route lijkt nu afgeblokt, maar intussen zijn er soortgelijke filières ontstaan, waar we niets over weten, laat staan dat we er vat op hebben. In een nieuw boek hebben we de Middellandse Zee-route beschreven; de mensenhandel loopt dan via Soedan, Egypte en Libië. Ik hoor ook telkens weer verhalen over organenhandel. Het is een feit dat duizenden vluchtelingen gewoon zoek zijn. In Egypte werden onlangs arrestaties verricht in dat verband. Dergelijke gruwelijke praktijken teren op de totale chaos in bepaalde landen, zoals Eritrea. Nu probeert Europa die Middellandse Zee-route af te blokken door de Eritrese ordediensten meer geld toe te stoppen. Door een soortgelijke vluchtelingendeal met Turkije hebben we andere landen en regimes eveneens op ideeën gebracht: Kenia overweegt het vluchtelingenkamp van Dadaab te ontruimen, het grootste ter wereld.”

Waarom hollen Europese beleidsmakers achter de feiten aan?
“Omdat er helemaal geen Europees beleid is. We strompelen van crisis naar crisis. Ik was nooit fan van Mouammar Khadafi (1942-2011, nvdr), maar sinds we hem in Libië van de macht hebben verdreven, is een half werelddeel compleet niemandsland geworden, van Libië over het gebied van de Malinese Toearegs en de milities in Soedan tot de Hoorn van Afrika die inmiddels kreunt onder de droogte en de hongersnood. En het Westen reageert alleen als de crisis aan onze poorten staat. De chaos in Libië of in Eritrea werd slechts ons probleem toen we met migratiestromen werden geconfronteerd. Dan reageerden we telkens snelsnel met tijdelijk crisismanagement.”

Wat bedoelt u met  “tijdelijk”  crisismanagement?
“Als hulporganisaties, donoren en privépartners allerhande ergens te hulp schieten, gaat dat om een steekvlamreactie zonder structurele hulp. Laat me dat illustreren met onze aanpak van ebola in Liberia. Het land herstelde vrij goed van de burgeroorlog toen de epidemie uitbrak. Plots raakte Liberia compleet geïsoleerd; alleen Brussels Airlines bleef op Monrovia vliegen. Tussen twee haakjes: de Liberianen zijn de Belgen daar eeuwig dankbaar voor. Maar voor de rest lag buiten West-Afrika niemand echt wakker van ebola.”  

“Tot het Westen zich plots zelf door de epidemie bedreigd voelde. Een massale interventie volgde. Er werden volop middelen en technologie naar Monrovia verscheept om de besmettingshaarden van de epidemie in kaart te brengen en te isoleren. En dat lukte. Maar merkwaardig genoeg werd van dat alles niets in Liberia achtergelaten. Eenmaal de steekvlam voorbij, is het voor de westerlingen interessanter om alles terug naar huis te brengen. In plaats van basisgezondheidszorg te ontwikkelen.”

Lees het volledige interview in Tertio nr. 891 van 8 maart 2017. Vraag hier een gratis proefnummer aan.

Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​