Tertio 876 - “Onzevader is hart van Jezus’ boodschap”

“Onzevader is hart van Jezus’ boodschap”

“De invoering van het herziene Onzevader is een kans tot catechese.” Dat vindt Joris Polfliet, secretaris van de ICLZ (Interdiocesane Commissie voor Liturgische Zielzorg). Elke gelovige draagt verantwoordelijkheid voor de verspreiding van de herziene tekst.  “Hoe fier zijn we op het Onzevader?”

Geert De Cubber  /  “Het gaat niet om een nieuwe vertaling, wel om een aanpassing van de bestaande”, stelt ICLZ-secretaris Joris Polfliet. De ICLZ is verantwoordelijk voor de vertaling en uitgave van de liturgische boeken, ondersteunt de liturgische pastoraal en organiseert overleg over het liturgisch beleid.

Vanaf komende zondag bidden Vlaamse en Nederlandse katholieken hetzelfde Onzevader. Eindelijk, 50 jaar na het einde van Vaticanum II.  “De update van het gebed kadert in een ruimere opdracht van 2001 om het Nederlandstalige missaal te herzien”, zegt Polfliet. “Bij de correspondentie naar Rome werd ook de bedenking gemaakt dat het goed zou zijn een gezamenlijk Onzevader te hebben. Dat was na het jongste concilie niet gelukt, maar vanuit kerkelijk standpunt was het toch jammer dat het Onzevader, het familiegebed bij uitstek, niet gezamenlijk kon.”


Copyright foto: RR

Beproeving
Nochtans aarzelde de commissio mixta, de gemengde Nederlands-Vlaamse vertaalcommissie voor de herziening van de Nederlandse uitgave van het Romeinse Missaal, bij haar oprichting in 2009 het Onzevader aan te pakken. Eerdere pogingen in de jaren 1980 mislukten.  “De commissie gaf twee exegeten de opdracht een status quaestionis te maken en oplossingen voor een eengemaakt Onzevader uit te werken”, legt Polfliet uit.  “Zij kwamen tot een gezamenlijk voorstel.  Aangezien het om een centraal gebed gaat, wilde men alleen veranderen wat echt noodzakelijk was op basis van studie van de grondteksten. De commissie ging vrijwel onmiddellijk akkoord. Alleen de verandering  ‘breng ons niet in beproeving’  werd na bespreking toegevoegd. Het woord  ‘bekoring’  kan leiden tot misverstanden voor wat wellicht de moeilijkste bede uit het Onzevader is. Het voorstel van de commissio mixta werd door de Nederlandse en Vlaamse bisschoppen grondig besproken. Zonder al te lange en grote discussies werd het voorstel naar Rome opgestuurd.”

Rome ging vrij snel akkoord met de ingrepen. In 2014 raakte de herziene tekst van het Onzevader bekend.  “Het was niet erg zinvol te wachten tot het hele missaal klaar was, want dat laat even op zich wachten”, weet Polfliet.  “Wel wilden de bisschoppen de tijd nemen. Volgend weekend, bij het begin van de advent van dit jaar, wordt het definitief ingevoerd, tegelijk in Vlaanderen en Nederland.”

Acclamatie
Met de invoering van de herziening willen de bisschoppen hernieuwde aandacht voor het zogenaamde embolisme (zie kader onderaan), het gebed dat tussen het Onzevader en de acclamatie  "Want van u"  staat. Nu is dat in Vlaanderen grotendeels weggevallen. “Dat had veel te maken met de toonzetting van Paul Schollaert, die de mogelijkheid voorzag de acclamatie onmiddellijk te laten aansluiten bij het eigenlijke gebed”, poneert Polfliet. “Het embolisme is een biddende commentaar op het Onzevader, waarna het volk ter afsluiting antwoordt met  ‘Want van u’. Het geheel van gebed, biddend commentaar en afsluitende acclamatie is zeer joods van toon. De nieuwe toonzetting van Peter Pieters maakt beter de scheiding tussen het Onzevader en de acclamatie. Zeker in het aflopende jaar van de barmhartigheid loont het de moeite het embolisme te herontdekken.”

Martelaar
De aanpassingen zijn al bij al beperkt. Is al die moeite dan wel nodig? “Dat is inderdaad een goeie vraag”, geeft Polfliet toe. "We zijn ons bewust van de inspanning, maar het is ook een kans om gelovigen te laten stilstaan bij de betekenis van het Onzevader. Soms wordt het monotoon, routineus en gedachteloos afgerammeld. Overigens is die kritiek niet nieuw. Maarten Luther noemde het Onzevader al een  ‘martelaar’.” Voor de ICLZ-secretaris is de invoering van de herziene vertaling een goed experiment om vast te stellen hoe het aanleren van een tekst in de praktijk verloopt.  “Het is zoals met de euro. In het begin is het vooral voor de ouderen lastig. Kinderen en jongeren zullen er snel mee weg zijn”,  verwacht Polfliet.  “De medewerking van het katholiek onderwijs voor de verspreiding is belangrijk. Via de jeugd vindt het gebed zijn weg. Wellicht moet er in eerste instantie wat meer aandacht aan worden gegeven. Maar aandachtig bidden is net een goede zaak.”

Creativiteit
De invoering is bovendien een goede gelegenheid tot catechese over het Onzevader.  “Dat is al geleden van het  ‘jaar van de Vader’  (1998) en daarom geen overbodige luxe”, stelt Polfliet.  “Vanuit de ICLZ en de ICC, de Interdiocesane Commissie voor Catechese, hebben we voorbereidingen gemaakt. Het Onzevader opnieuw uitgelegd van Gerhard Lohfink en de korte brochure willen daarbij helpen en inspireren. Onze hoop is dat we vanaf de advent niet alleen het Onzevader vormelijk invoeren, maar er ook inhoudelijk mee aan de slag gaan. Bij het boek van Lohfink en de brochure zitten leesvragen, maar we hopen dat de creativiteit in de praktijk haar werk doet.”

Kostbaar
“Het Onzevader zit in het hart van Jezus’  boodschap”, gaat Polfliet verder.  “Het bidt om de doorbraak van Gods Liefde die werkbaar en zichtbaar wordt.  ‘Uw naam’,  ‘Uw rijk’,  ‘Uw wil’  maken duidelijk dat het Onzevader een groot smeekgebed is. De finale vraag is dus niet of we al dan niet tevreden zijn met het resultaat van de herziene vertaling. De vraag moet zijn: wordt het Onzevader echt gebeden? Hoe kostbaar is het ons en hoe fier zijn we erop? We kunnen de moeite aangrijpen het te verspreiden.”

Periferie
Via gebedskaarten worden alle parochies bedeeld. Maar daar houdt het voor Polfliet niet op.  “De gebedskaarten zijn een eenvoudig hulpmiddel om ermee naar de periferie te trekken. Ze bieden een kans om vanuit de gemeenschappen een breder publiek aan te spreken. Ik denk bijvoorbeeld aan wie volgend jaar een doopsel of uitvaart meemaakt. Ook wie op ziekenbezoek gaat, heeft met de gebedskaart een instrument. Dat vraagt besef bij de parochies dat ze zelf ook die rol kunnen spelen. Het Onzevader is toch nog ruim bekend. We moeten er alert voor zijn de nieuwe tekst ook buiten de eigen kring van de parochie te brengen.”

 

Waarom niet met protestanten?

Vrij snel na de bekendmaking van de herziene tekst klonk de kritiek waarom men niet met de protestantse kerken overlegd had.  “De bisschoppen waren bang dat het al moeilijk genoeg was om binnen de katholieke kerk tot een consensus te komen”, pareert ICLZ-secretaris Joris Polfliet.  “Maar het is inderdaad een tekort. Al is het gemeenschappelijke katholieke Onzevader alvast een stap in de goede richting.”  (GDC)

 

Het herziene Onzevader

Onze Vader, die in de hemel zijt
Uw naam worde geheiligd.
Uw rijk kome.
Uw wil geschiede
op aarde zoals in de hemel.
Geef ons heden ons dagelijks brood
en vergeef ons onze schulden,
zoals ook wij vergeven aan onze schuldenaren,
en breng ons niet in beproeving,
maar verlos ons van het kwade.

Embolisme
Verlos ons, Heer, van alle kwaad.
Geef vrede in onze dagen,
dat wij gesteund door uw barmhartigheid,
vrij mogen zijn van zonde,
en beveiligd tegen alle onrust:
hoopvol wachtend op de komst van Jezus, Messias, uw Zoon. 

Acclamatie
Want van u is het koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid, in eeuwigheid. Amen.

/     Kardinaal Jozef De Kesel en theoloog Stijn Van den Bossche houden op 19/12 (18u) een theologische lezing over Het Onzevader (op)nieuw uitgelegd (UCSIA, Hof van Liere, Prinsstraat 13, Antwerpen). Deelname gratis, info via: www.ucsia.org

Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​