Tertio 1120-21 - “Religieuze manipulatie komt in elke kerk voor”

“Religieuze manipulatie komt in elke kerk voor”

In de Australische pinkstergemeente Hillsong staat geen altaar of orgel, maar een groot podium met drumstellen en elektrische gitaren. Het succes van de megakerk strekt zich uit van Sydney tot New York, Amsterdam en Utrecht. Maar achter dat hippe imago gaan schrijnende verhalen schuil. “Machtsmisbruik komt in elke kerk voor. Je hebt geen idee hoeveel”, stelt Nederlands sektedeskundige Bram Krol in Reformatorisch Dagblad.

Kelly Keasberry

Spotlights werpen hun stralen over de menigte, muziek zwelt aan. “Light of the world, reaching out to us”, verschijnt er op een groot scherm. Hippe stedelingen vullen de tribune, de ogen verwachtingsvol op het podium gericht. Dit is de megakerk die wereldwijd meer dan 150.000 leden telt en waar sterren als Justin Bieber, Selena Gomez en Kendall werden gespot. Wie op zondag in een nagenoeg verlaten traditionele kerk zit, zal er wellicht van dromen. Toch haalde Hillsong de voorbije maanden meermaals het nieuws wegens wanpraktijken. Streamingdienst Discovery+ en de Amerikaanse krant The New York Post werken momenteel aan de driedelige documentaire “Breaking Hillsong”, die licht moet werpen op machtsmisbruik en manipulatie in megakerken. “De serie laat leden en ex-leden van Hillsong aan het woord die massaal naar buiten zijn gekomen met schrijnende verhalen over trauma, misbruik, financiële uitbuiting en arbeidsuitbuiting, homofobie en racisme”, kondigen de producenten aan.

Kiezen voor Jezus

Voor Ria La Rivière (1946) die opgroeide binnen een baptistengemeente in het Nederlandse Schiedam, zijn de verhalen herkenbaar. Al jong wist ze wat er van haar werd verwacht: niet met kinderen spelen die de “onbijbelse” kinderdoop hebben ondergaan, evangeliseren en flyeren in het weekend, Bijbellezen, jeugdavonden en bidstonden bezoeken en “een keus maken voor Jezus”. Haar schoonbroer was dominee in de kerk en ook binnen de familie bekleedde hij een machtspositie. La Rivière was 14 jaar toen hij haar en een vriendin meenam naar een evangelisatiebijeenkomst. Daar predikte een zware, indrukwekkende man dat de mens tot overgave moet komen. En omdat die keuze in zijn ogen het zielenheil bepaalde, deinsde hij er niet voor terug zijn woorden kracht bij te zetten. “Steek je hand op als je wilt beslissen voor Jezus”, klonk het. La Rivière keek gespannen toe hoe vijf handen de lucht in gingen. “Ik moet het ook eigenlijk doen, maar ik durf niet”, verwoordt ze haar gedachten in het boekje Een scheur in je leven. “Er heerst een vreemde, gespannen stemming. Mijn vrienden hebben gekozen en ik nog niet.” In de auto op de terugweg oefende haar schoonbroer nog eens druk uit, in de hoop dat La Rivière “haar hart aan Jezus” zou geven. Met succes. De reis eindigde in de krap bemeten studeerkamer van de dominee, waar zijn knieën tijdens een gezamenlijk gebed nagenoeg die van de meisjes raakten. “Zijn aanwezigheid was te dichtbij”, blikt La Rivière terug. “Het was een gespannen, emotionele sfeer. Je kon niet anders dan je overgeven. Terugkijkend gingen we de grens over van echtheid naar manipulatie.” 

 


Kerkdienst in de grote zaal van Hillsong Church in Sydney, Australië.  © rr

 

Geestelijke verkrachting

Nadien heerste er in de familie grote vreugde, want Ria had zich bekeerd. Zelf bleef ze achter met gemengde gevoelens. “Als ik terugdenk aan mijn bekering, word ik niet blij”, beseft ze nu. “Het was zo bekrompen, eng, nauw en donker. Hij had niet met mij mogen bidden in dat kamertje. Het heilige, reine van God is besmeurd door zijn bemoeienis. Hij had niks te maken met mijn zielenheil, met mijn geloof, mijn twijfel, mijn zielenroerselen, mijn seksualiteit, mijn dromen, mijn vragen. Waarom hebben mijn ouders hem niet tegengehouden? Waarom mocht hij preken, bidden, emoties opwekken, manipuleren? Waarom stond hij tussen God en mij in?” Het moeilijkste van alles, beseft La Rivière, is dat ze slachtoffer is van manipulatie. “Daar is geen bewijs voor te leveren. Als er iets lichamelijks was gebeurd, had ik het nog kunnen aangeven. Dat kan helaas niet met manipulatie. Toch is dat even erg. Manipulatie is geestelijke verkrachting. Hij heeft mijn geest, ziel en lichaam willen bezitten.”

Gesloten cultuur

Ook in België gaan mensen gebukt onder religieuze manipulatie. De Congolese socioloog Jean Musway Mupeka waarschuwt voor de evangelische “ontwakingskerken” in Brussel: “De mentale manipulatie door predikanten is hallucinant”. Verontrustend aan de pinksterbewegingen, die zeker in migrantenwijken groeien als kool, vindt hij dat ze gemakkelijk te instrumentaliseren zijn voor een politieke agenda. “Bij gemeenteraadsverkiezingen waren er tal van klachten over politici die zich tijdens gebedsdiensten voorstelden, hopend op de stemmen van de hele groep. Bevorderlijk voor de democratie is dat niet.” Toch zou het onjuist zijn eenzijdig de vinger te wijzen naar de pinkster- en evangelische beweging. Machtsmisbruik komt in elke kerk voor, weet de Nederlandse sektedeskundige Bram Krol. “Het zou in het algemeen wel eens de meest voorkomende vorm van misbruik in kerken kunnen zijn.” Dat machtsmisbruik niet overal ontspoort, hangt nauw samen met de voedingsbodem die al dan niet aanwezig is. Religieuze manipulatie gedijt vooral in geloofsgemeenschappen waar correctiemechanismen ontbreken, waar kritische vragen niet mogen worden gesteld, het leiderschap onaantastbaar is en er over veel zaken geen verantwoording hoeft te worden afgelegd. “Er hoort een onafhankelijk toezicht te zijn. Hoe geslotener de cultuur en hoe groter de macht van de predikant, hoe gevaarlijker het wordt”, vat Krol samen. 

God is groter

La Rivière heeft bewust nee gezegd tegen het geestelijke misbruik dat jarenlang haar leven tekende. Vandaag staat ze met haar man Leen aan de basis van Continental Art Centre, een kunstencentrum in Rotterdam. Daarnaast geeft het echtpaar leiderschapstrainingen en is La Rivière bestuurslid van de Vereniging ter bestrijding van manipulatie. “Mijn opvoeding heeft er toch voor gezorgd dat ik over God ging nadenken”, besluit ze. “Ik begon te zien dat er een verschil is tussen wat het instituut kerk soms doet en wie God is. Mensen zijn en blijven mens met hun fouten en tekortkomingen. God is goddank oneindig veel groter en staat erboven. En bij die God ben ik veilig. Dat geloof is niet kapot te krijgen.”  III

la-riviere.nl

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​