Tertio 1085 - “Als Ethiopische burgeroorlog uitbreekt, dreigt ongeziene catastrofe”

“Als Ethiopische burgeroorlog uitbreekt, dreigt ongeziene catastrofe”

In de noordelijke Tigray-regio van Ethiopië woedt een bloedig conflict dat het hele land in burgeroorlog dreigt te storten. Het fragiele evenwicht in de Hoorn van Afrika komt in gevaar, met mogelijk desastreuze gevolgen op wereldschaal. “Er is dringend een staakt-het-vuren nodig”, roept een diplomaat in de hoofdstad Addis Abeba op, “want dit gaat niet over een opstandige regio, maar over de toekomst van een land.”

Liza Cortois

Sinds de nacht van 3 op 4 november zijn er gevechten in Ethiopië tussen het Tigray People’s Liberation Front (TPLF) en de strijdkrachten van de centrale regering. Het noordelijke regiment van het leger zou zijn overgenomen door het TPLF. Het conflict escaleert snel, met militaire aanvallen aan beide zijden. Er wordt ook bericht over Eritrese strijdkrachten die de centrale troepen van Ethiopië steunen tegen de Tigray-regio en raketten die vanuit Tigray op de Eritrese hoofdstad Asmara worden afgevuurd. De bevolking van Tigray wordt langs verschillende kanten in de tang genomen, waardoor enorme vluchtelingenstromen op gang komen, in het westen naar Soedan en in het oosten naar de naburige Afar-regio. Banken zijn gesloten, waardoor mensen geen voedsel kunnen kopen. Hoogleraar Seppe Deckers (KU Leuven) die een project rond voedselveiligheid in de regio opzette, vreest dat het een strategie is: “Ik vermoed dat ze dat cordon dichthouden om de bevolking uit te hongeren. Op lege magen kun je geen oorlog voeren”. Ondanks dat alle telefoonlijnen en internet zijn afgesloten in de regio, kan Tertio een diplomaat spreken die in nauw contact was met enkele EU-burgers die in Tigray verbleven toen het conflict uitbrak: “De regering wil het zo niet noemen, maar als een deel van het leger zich tegen de rest van de provincie en het land keert, dan is er burgeroorlog”.


Premier Abiy Ahmed Ali kreeg in 2019 de Nobelprijs voor de Vrede wegens zijn democratische hervormingen, het vrijlaten van gevangenen en de vredesakkoorden met Eritrea. Vandaag krijgt die prijs een wrange nasmaak.  © rr

Verschillende toekomstvisies

Het huidige conflict is het resultaat van lang opgebouwde spanningen. “Dat heeft te maken met een verschillende toekomstvisie op een land. Je kan Ethiopië zien als België in het groot. Beide landen hebben een federaal staatssysteem met regionale deelstaten waarbij de taal het verbindende element is. Daarbinnen heb je verschillende etnische groepen. Het TPLF heeft tussen de jaren 1990 en 2018 dat etnisch-taalkundige federalisme vergaand uitgebouwd. De groepen hebben een eigen taal, een eigen economisch beleid en zelfs een eigen politie die veel weg heeft van een leger”, stelt de diplomaat.


Premier Abiy Ahmed Ali.  © rr

Premier Abiy Ahmed Ali wil grenzen stellen aan die verregaande autonomie van de regio’s en de macht centraliseren. In 2019 kreeg hij nog de Nobelprijs voor de Vrede wegens zijn democratische hervormingen, het vrijlaten van gevangenen en de vredesakkoorden met Eritrea. Vandaag krijgt die prijs een wrange nasmaak. “Hij wil een sterke federale staat met twee eenheidstalen waardoor de kleinere groepen hun taalrechten verliezen. Hij had een visie – maar nu klinkt dat bijna ironisch – van het sterker maken van de volkeren door ze te laten samenwerken”, vertelt de diplomaat. Ook het vredesakkoord dat hij sloot met de Eritrese president Isaias Afewerki, een dictator à la Kim Jong-un, ontwikkelt zich in een andere richting dan door de internationale gemeenschap destijds werd gehoopt: “In plaats van Afewerki op andere ideeën te brengen, begint Abiy meer naar zijn richting over te hellen”, vreest Deckers. Onze bron ter plaatse vult aan: “Ze hebben bijna maandelijks bezoeken aan elkaars hoofdstad gebracht in de voorbije 2 jaar. De jongste dagen vliegen Ethiopische militaire vliegtuigen af en aan op de luchthaven van Asmara. De Ethiopische regering ontkent niet dat haar leger over Eritrees grondgebied is getrokken om Tigray aan te vallen”. Een jongste reeks feiten dateert van augustus, wanneer de regio verkiezingen zou houden. Abiy wou die uitstellen wegens Covid-19, maar de Tigreeërs beschouwden dat als een illegitieme machtsgreep en hielden ze toch. Daarop werd de geldkraan vanuit de hoofdstad dichtgedraaid. De diplomaat in Addis Abeba schat in dat de Tigreeërs in het huidige conflict lang stand kunnen houden: “Ze vormen maar 6 procent van de totale bevolking, maar zijn goed georganiseerd”.

Domino-effect

Het risico op een domino-effect is reëel. De Tigray-regio staat historisch het sterkst, maar andere etnische groeperingen zouden ook in opstand kunnen komen tegen het centraliseringsproject van de premier. “Je ziet nu al dat de Amhara-milities deeltjes van Tigray beginnen over te nemen die betwist zijn. Wanneer de regering verzwakt, zullen andere groepen hun autonomie ook verdedigen.” Hoogleraar Jan Nyssen (UGent) die met Deckers en een groep Vlaamse professoren en rectoren in een brief opriep tot actieve diplomatie, stelt dat oude rivaliteiten tussen ethniën kunnen opspelen: “De Amhara die het voor het zeggen hadden voor de Tigreeërs, zouden van de situatie gebruik kunnen maken om wraak te nemen”. “Momenteel speelt het conflict zich af binnen de christelijke bevolking, de moslims blijven afzijdig”, licht de diplomaat toe. Ethiopië telt meer dan 60 procent christenen, waarvan het merendeel orthodox. “Waar nu gevochten wordt, is het orthodoxe hartland”, vertelt de diplomaat. “De Ethiopische kardinaal Berhaneyesus Demerew Souraphiel riep al op te stoppen, maar niemand luistert.” Ook paus Franciscus vraagt om dialoog in Ethiopië.


De regio’s van Ethiopië en de buurlanden.  © rr

Diplomatieke oplossingen

Voor de Hoorn van Afrika kan dit conflict verregaande gevolgen hebben. “Ethiopië was de veilige haven in de regio. Als daar een burgeroorlog uitbreekt, dreigt een ongeziene catastrofe. Het land is een van de grootste leveranciers van VN-blauwhelmen. Ze hebben troepen in Somalië, Darfoer, Soedan en Zuid-Soedan. In Somalië houden ze bijvoorbeeld de terroristische groepering Al-Shabab tegen. Die troepen worden nu teruggetrokken om te vechten in Tigray. Daarnaast riskeert Soedan te worden overspoeld door vluchtelingen”, licht de diplomaat toe. Op Europa kan dat een enorme impact hebben. Ethiopië ving 900.000 vluchtelingen op uit de naburige landen. Als die geen andere uitweg meer zien, zullen ze onze kant op komen. “De kost van nu diplomatieke druk te zetten op Ethiopië, zal zeker lager zijn dan die van een massieve vluchtelingenstroom”, bevestigt de diplomaat. Er zijn nu drie prioriteiten: de EU-burgers uit Ethiopië evacueren, een humanitaire corridor om voedsel en medicijnen naar Tigray te krijgen en een staakt-het-vuren. “De regering wil daar niet aan meewerken. Ze zeggen dat het om een kleine onderdrukking van een rebellengroep gaat die over een paar dagen voorbij zal zijn, wat een verkeerde inschatting is.” De diplomaat besluit: “Dat conflict kun je niet militair oplossen, maar alleen door met alle etnische groepen om de tafel te zitten. Dat is ofwel nu, ofwel na een lange moeilijke burgeroorlog”.  III

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​