Tertio 1047 - “Israël-Palestinaconflict is geen voetbalwedstrijd”

“Israël-Palestinaconflict is geen voetbalwedstrijd”

Israël hield nieuwe verkiezingen op 2 maart, de derde in minder dan een jaar. Welke belangen staan er op het spel en hoe kunnen christenen op een eerlijke manier het Israël-Palestinaconflict bespreekbaar maken? Tertio vroeg het Marieke den Hartog (1957), predikant in Boechout en voormalig beleidsmedewerker voor de Nederlandse protestantse dienstenorganisatie Kerk en Israël.

Kelly Keasberry

Tijdens haar theologiestudie dacht Marieke den Hartog: “Als ik een beetje voortmaak, ben ik met 23 jaar dominee”. Het zou anders lopen. Na WOII bleef Nederland achter met de vraag hoe het zo mis had kunnen gaan. Die vraag bracht een leerhuizenbeweging op gang, een proces van verbinding met de joodse traditie en onderzoek naar wat bindt en scheidt. “Ik wilde niet de kansel op, ik wilde daar onderdeel van zijn”, zegt Den Hartog. Ze specialiseerde zich in judaïca.

Etnocratie

Als geen ander realiseert ze zich de gevoeligheid van het thema. “Je wordt snel in een hoek gedrukt. Het staat voor mij buiten kijf dat een joodse staat onze steun verdient. Tegelijk mag je kritisch zijn over de politieke claims die door de joodse staat op de Palestijnse gebieden worden gelegd, en over de etnocratie die het joodse volk alle zeggenschap toekent, maar de Arabieren steeds minder een stem geeft. We kunnen het Israël-Palestinaconflict alleen begrijpen als we ons openstellen voor de pijn en de hoop van beide partijen. Als je een week in Israël en de Palestijnse gebieden bent geweest, denk je dat je er een boek over kunt schrijven. Ben je er een jaar, dan denk je: een artikel is wel genoeg. En na twee jaar schrijf je helemaal niets meer. Het ligt zo genuanceerd dat je iedere keer weer een andere kant ziet.”


© rr

Op 29 januari presenteerde de Amerikaanse president Donald Trump een vredesplan voor Israël. Een misplaatste naam, vindt Den Hartog. “Het is totaal geen vredesplan omdat het geen gerechtigheid voor de Palestijnen in de Palestijnse gebieden beoogt. Uiteindelijk beoogt het alleen de veiligheid van Israël, maar dat is een ideologie. Ik ben leerling van Yehuda Askhkenazy, een overlevende van de Shoah. Ik ben veel aan hem verplicht en de pijn van de Shoah zal ik als lid van de naoorlogse generatie altijd met me meedragen, maar ik vind het verbluffend dat door sommigen wordt gedaan alsof het Israëlisch-Palestijnse conflict een voetbalwedstrijd is waarbij maar een van de partijen kan winnen. Dat is het niet. En er is alleen overwinning mogelijk als aan beide bevolkingsgroepen recht wordt gedaan.”

Hoeveel generaties nog?

In 1993 leek er even een Palestijnse staat te ontstaan. “Met onze theologiestudenten hadden we in 1996 een seminar in Beit Sahur bij Bethlehem. Op de Westelijke Jordaanoever heerste een stemming van euforie”, blikt de predikant terug. “Overal wapperden Palestijnse vlaggen en er was een geweldige identificatie met de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie (PLO). Jonge mensen keerden na hun studie terug uit het buitenland om een eigen rechtsstaat te helpen opbouwen. Toch heb ik het in de loop der jaren weer neer zien gaan. Van meet af aan was er een onwil van Israël om de Palestijnse gebieden economische zelfstandigheid en groeimogelijkheden te geven. Palestijnse kennissen wilden na een verblijf in Chili een melkfabriekje in Bethlehem starten. Ze kregen gewoon niet de mogelijkheden van Israël om de benodigde apparatuur te importeren. Als ik daarover in discussie ging met het Centrum voor Informatie en Documentatie Israël (CIDI), zeiden ze: ‘Dat is alleen maar tijdelijk totdat de Palestijnse staat er is’. Maar die is er nooit gekomen. Het uitzicht daarop is alleen maar kleiner geworden. Hoeveel generaties moeten nog oorlog voeren totdat ze oorlogsmoe zijn?”

Oliebelangen

“Ik probeer het Palestijns-Israëlische conflict te zien in het grotere verband van oliebelangen, de klimaatcrisis en de gerechtigheidscrisis”, legt Den Hartog uit. “De Palestijns-Amerikaanse literatuurwetenschapper Edward Said legt in zijn boek Orientalism haarfijn bloot hoe gemakkelijk wij Europeanen de Arabische wereld altijd hebben gezien als de ander – mystiek, maar ook woest en onbetrouwbaar. Dat denken heeft het neoliberalisme in de kaart gespeeld. De oliebelangen die op het spel stonden, zijn door de oliemaatschappijen feilloos uitgebuit. Er loopt bovendien een droogtegrens door Israël en Syrië. Op die grens zijn vele grote conflicten uitgebroken.” De verkiezingen brengen weinig hoop. “Yitzhak Rabin en Shimon Peres hadden nog de moed om te zeggen: ga door met de vredesonderhandelingen. Ga voor rechtvaardigheid en doe alsof er geen veiligheidsprobleem is, en garandeer de veiligheid alsof er geen vredesproces is. Die moed lijkt nu te ontbreken.”


Marieke den Hartog.  © kk

Sumud

“(Stilte) Mijn leermeester Ashkenazy zei: ‘Het lijden van je eigen volk kan tot twee dingen leiden. Of je wordt extreem gesensibiliseerd voor het leed van anderen, of je bent alleen nog geïnteresseerd in je eigen voortbestaan’. Die twee bewegingen heb ik tussen 1980 en 1982 aan den lijve ondervonden. Enerzijds had je een generatie Holocaustoverlevenden die zich het leed van de Palestijnen sterk aantrok. Anderzijds het populisme van de voorlopers van Benjamin Netanyahu, een wij-zij-denken van ‘eigen volk eerst’. Dat wordt nu wereldwijd uitgespeeld. De Canadees-Amerikaanse activiste Naomi Klein noemt het othering. De hoop die ik waarneem, is dat er nog altijd mensen zijn die doorgaan met het overstijgen van grenzen, die voor wederzijdse gerechtigheid vechten en niet meegaan in die othering. Mensen die de moed niet verliezen en inzien dat we hoe dan ook samen verder moeten. Said had daar een mooi woord voor: ‘Sumud’, volhouden, standvastig zijn. Ook christenen kunnen daarin het verschil maken.”

Onlangs assisteerde Den Hartog bij de doop van een jonge Iraanse vrouw. “Zij had gegronde redenen zich extreem onveilig te voelen. Ik vind het belangrijk zulke mensen medeleven te bieden, solidariteit, hulp bij de asielprocedure. Ik merk dat er veel welwillendheid is, maar ook moeite om die diversiteit gestalte te geven. Ooit vierde ik mijn verjaardag in West-Jeruzalem. Palestijnse en joodse vrienden stonden samen in één kamer. Ik heb gemerkt hoe samen eten verbindt. De verbroedering die normaal ontbreekt, kan aan tafel ontstaan. Samen eten is een mooie manier om de drempel van schroom te overwinnen, verhalen te vertellen en de vreemdheid te overstijgen. Vluchtelingen zijn de toekomst van de kerk. Zij kunnen ons opnieuw bewust maken van wat voor waanzinnig mooie traditie we hebben. Dat moeten we helemaal niet kwijtraken, daar mogen we trots op zijn.” III

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​