Tertio 1042 - “Wij zijn een sociaal medium pur sang”

“Wij zijn een sociaal medium pur sang”

Het cliché wil dat de verhuis naar een woonzorgcentrum gelijkstaat met het opgeven van alle hoop – het eindstation is bereikt. WZC Annuntiaten Heverlee zoekt hulpverlening bewust om te buigen richting hoopverlening. De sleutel ligt voor directeur Laurence Degreef en econoom Erik Vanleeuw in betekenisvolle relaties.

Frederique Vanneuville

Het woonzorgcentrum (wzc) van de annuntiaten ligt op dezelfde campus waar vandaag duizenden leerlingen en studenten les volgen. Via een brede oprijlaan bereik je de heuvel, met rechts de 19de-eeuwse schoolgebouwen en links het gloednieuwe woonzorgcentrum met assistentiewoningen. In een rustig vergaderlokaal, grenzend aan de ruime, lichte cafetaria en de goedgevulde wzc-bibliotheek, vertellen Laurence Degreef en Erik Vanleeuw enthousiast over Sociopolis, hun zorgproject met cohousing voor ouderen en jongeren en een jaarlijkse seminariereeks als kloppend hart.

Het goed hebben

Degreef valt met de deur in huis. “Bij het overlijden van een bewoner zeggen medewerkers me soms: ‘Sorry dat ik ween’, alsof dat ongepast zou zijn. Professionaliteit van zorgverleners wordt vaak begrepen als niet te veel betrokken geraken. Maar verdriet hebben als iemand in huis sterft, dat is toch niet abnormaal? Wel integendeel, het bewijst dat je ten volle zorg hebt gedragen.” Ook Vanleeuw staat sceptisch tegenover de dominante economische logica in de zorgsector. “Zelfs in een harde economische setting begint alles altijd met de relatie tussen mensen. Volgens Aristoteles moet economie zo worden bedreven dat iedereen binnen een ‘huishouden’ voldoende heeft. Efficiëntie moet altijd ten dienste staan van dat fundamentelere: dat mensen het goed hebben. Daarom ben ik fan van iemand als Jacinda Ardern, de eerste minister van Nieuw-Zeeland. Zij hanteert bij beleidskeuzes niet alleen economische criteria maar laat eveneens onderzoeken of mensen er beter van worden.” Degreef vervolgt: “Voor onze bewoners ligt ‘het goed hebben’ vooral in de mogelijkheid tot betekenisvolle relaties. Net die vallen vaak weg bij het ouder worden. Als wzc kan je zoiets niet eventjes in een protocol gieten. Een knuffel geven op het gepaste moment zit niet in de procedures en in tegenstelling tot heel wat technische competenties is ‘verbinding kunnen maken met het innerlijk van een bewoner’ niet terug te vinden in het indicatorenproject van de Vlaamse overheid. Nochtans moet kwaliteitsvolle professionele zorg vooral ook gaan over warmte, liefde, gezien worden, mens mogen zijn”.

Zien wat gezien moet worden

Daar komt bij dat er steeds minder tijd is om zulke betekenisvolle relaties aan te gaan, want de verblijfsduur wordt steeds korter en de registratie- en efficiëntiedruk neemt toe. Toch is Vanleeuw optimistisch. “Er ligt heel wat wijsheid voor het rapen in religieuze en spirituele tradities. Zij bevatten elementen die gevoelig maken voor betekenisvolle relaties. Kijk naar Jezus: ondanks alle drukte maakt Hij contact met de tollenaar, de overspelige vrouw... Hij ziet wat moet worden gezien. Volgens mindfulness-expert Jon Kabat-Zinn begint verbondenheid in het verpleeghuis precies daar: bij betrokkenheid op de ander, aandacht hebben, weten wat er aan de hand is. We zien het hier in de gang soms gebeuren, hoe de zusters iemand met volle aandacht vragen hoe het ermee gaat, iemand ook letterlijk even aanraken.” Degreef vult aan: “Voelen dat je erbij hoort, geeft hoop. Dat is wat wij moeten doen. Daarom is dit wzc, na veel nadenken en discussiëren, zo gebouwd dat we heterogene groepen van bewoners hebben. We wilden niet segregeren. In een setting waar kwetsbaarheid sowieso al aanwezig is, wilden we de meest kwetsbaren niet nog eens apart zetten. In plaats van mensen naar een andere wooneenheid te verhuizen, passen we de zorg aan. Bewoners helpen elkaar en zo telt iedereen mee.”


“Professionaliteit wordt vaak begrepen als niet te veel betrokken geraken. Maar verdriet hebben als iemand in huis sterft, dat is toch niet abnormaal? Het bewijst net dat je ten volle zorg hebt gedragen”, vindt Laurence Degreef (links). “Er ligt heel wat wijsheid voor het rapen in religieuze en spirituele tradities”, vult Erik Vanleeuw aan.  © fv

Ingesleten patronen loslaten

Kunnen bijdragen aan de zorg en aan de huishoudelijke taken, is betekenisvol voor de bewoners. “Maar als een bewoner wil helpen bij het afruimen van de tafel, zijn medewerkers al snel geneigd dat af te wimpelen”, weet de directeur. “Ze vrezen hun job niet goed te doen als ze een deel van hun werk aan iemand anders overlaten.” Ook buitenstaanders zien soms liever dat alles volgens een vertrouwd stramien verloopt. “We hebben een bewoner met dementie die graag tuiniert. Hij heeft een plekje gekregen waar hij zich naar hartenlust kan uitleven. Het zorgpersoneel houdt er rekening mee dat hij daardoor soms later aan tafel komt, maar buitenstaanders hebben er niet altijd begrip voor dat we de man niet uit de tuin halen zodat hij stipt op tijd zijn maaltijd krijgt.”

Cohousing in het wzc

Van de 93 woongelegenheden in het nagelnieuwe gebouw zijn er 31 bestemd voor cohousing: 15 plaatsen voor ouderen – nu zusters, op langere termijn niet-zorgbehoevende ouderen die thuis vereenzamen –, 8 voor studenten die de seminariereeks volgen en naargelang hun mogelijkheden en talenten vrijwilligerswerk doen in het wzc en 8 voor jongeren tussen de 18 en 25 jaar die de overstap maken van Bijzondere Jeugdzorg naar zelfstandig wonen. Voor de studenten en jongeren is het contact met ouderen bijzonder heilzaam. “In tegenstelling tot wat de sociale media hun aanpraten, zien ze dat het niet abnormaal is moeilijkheden te hebben in het leven. De verhalen die ze hier horen, stellen de eenzijdig positieve posts op sociale media in een ander licht en geven hun hoop voor de toekomst”, merkt de directeur op. “Ook na hun verblijf hier blijven ze trouwens altijd welkom.” “Eigenlijk zijn wij een sociaal medium pur sang”, vindt Vanleeuw. “Mensen mogen elkaar zien zoals ze werkelijk zijn, met zowel hun vreugdes en successen als hun pijn en tekortkomingen. Hier kunnen mensen echt met elkaar linken.”

Engagement voor de toekomst

Dat netwerk blijft niet beperkt tot de inner circle van het wzc. Zo staan de seminaries open voor iedereen. “We willen mensen aan het denken zetten over goede zorg en het gesprek op gang brengen. We vragen de sprekers daarom uitdrukkelijk geen academische lezing te geven, maar te interageren met het publiek”, licht Vanleeuw toe. Dit jaar is “hoop” het centrale thema van de reeks. “Er is hoop in de zin van ‘espoir’, een beeld hebben van de toekomst, en er is ‘espérance’, het engagement om dat doel actief te bereiken. Om die espérance draait het allemaal”, besluit hij. III

De seminariereeks Hulpverlening of HOOPverlening? heeft plaats in het WZC Annuntiaten Heverlee, Naamsesteenweg 353-355, telkens van 20 uur tot 22 uur. Op 13 februari komt Jo Vandeurzen spreken, op 20 februari Margot Cloet en op 27 februari Bruno Vanobbergen. www.sociopolisah.be

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​