Tertio 1040 - Kerken in Frankrijk ontheiligd

Kerken in Frankrijk ontheiligd

In Frankrijk nemen daden van heiligschennis slechts licht toe, maar de diepere grond ervan raakt de christenen. Zij voelen zich steeds sterker gemarginaliseerd.

Laurence D’Hondt

Toen priester Olivier ontdekte dat de geconsacreerde hostie en het bijbehorende doosje op 14 oktober 2019 gestolen werden uit de parochie van Saint-Jean de Montmartre, was hij geschokt. “Een duidelijke daad van heiligschennis, we moeten het durven te benoemen”, getuigt hij enkele dagen later. “Men heeft ons willen treffen in het hart van ons geloof.” Priester Olivier is diep geraakt, maar weigert zich aan te sluiten bij de klagers en zij die in een slachtofferrol kruipen. Hij wil de gewelddaad transformeren tot een uitnodiging om het vuur van het geloof te verdubbelen. De priester nodigde de parochianen uit voor een herstelmis om aan God vergiffenis te vragen voor die zonde en zo de sacraliteit van de plaats te herstellen.


Franse parochies zijn regelmatig het slachtoffer van opzettelijke daden van geloofsbelediging: gestolen of besmeurde hosties, onthoofde standbeelden, beschadigde liturgische voorwerpen...  © rr

Drijfveren

Saint-Jean de Montmartre is geen uniek geval. Franse parochies zijn geregeld het slachtoffer van opzettelijke daden van geloofsbelediging: gestolen of besmeurde hosties, onthoofde standbeelden, beschadigde liturgische voorwerpen… De ontheiliging van de kerk Notre-Dame-des-Enfants in Nîmes in februari 2019 kraakte de parochianen. De centrale gang was besmeurd met een lange sliert uitwerpselen en geconsacreerde hosties waren op de uiteinden van het kruis geplakt. In 2018 liep volgens de cijfers van het Franse ministerie van Binnenlandse Zaken het aantal daden van ontheiliging op tot 1.063, of meer dan drie per dag. Jaar na jaar nemen de daden slechts licht toe, maar de vraag naar de daders en hun drijfveren keert telkens terug. Jongeren verleid om over de schreef te gaan? Antiklerikale anarchisten? Jihadisten? “Iets valt mij vandaag toch op”, onderstreept priester Olivier, “met name de onverschilligheid tegenover of zelfs de verwerping van het heilige. Velen komen de kerk binnen zonder enig respect voor wie er woont: Christus. Ik denk dat een aantal daden van heiligschennis te maken heeft met die gemoedstoestand.”


© rr

Vingerwijzing

In de sfeer van religieuze spanning in Frankrijk sinds de islamistische aanslagen en nog meer sinds de moord op priester Jacques Hamel door twee jihadisten, wijzen bepaalde christelijke milieus de radicale moslimkringen met de vinger. Nochtans blijkt dat slechts weinig daden van godslastering door moslims gebeuren. Daarom hanteert de Franse kerk een strikte deontologie: ze laat de onderzoekers hun werk doen en wil het vuur van de haat tussen religies niet aanwakkeren. Sinds oktober 2018 werkt ze samen met de Centrale Inlichtingendienst die de “antichristelijke” daden bijhoudt. Twee rechtse Franse parlementairen wilden toch de stilte doorbreken. Zij vroegen de installatie van een commissie om de oorsprong van de daden te belichten: vandalisme dan wel heiligschennis.  III

 

“Afwezigheid van diepe Godskennis leidt tot geweld”

Gaultier de Chaillé is priester van het bisdom Versailles. Hij is aanwezig in het publieke debat als redacteur van de website padreblog.fr die “de vrijmoedige reactie van priesters op de actualiteit verzamelt”.

Is er sprake van een vermenigvuldiging van daden van heiligschennis in Frankrijk?

“De cijfers stijgen licht, zoals alle daden van geweld en gebrek aan burgerzin. Als ze plaatsvinden in kerken, kan het gaan om heiligschennis, maar dat is lang niet altijd het geval. Profaniseren of ontheiligen komt van het Latijn profanus (profaan) en wil zeggen ‘voor de Tempel’, met name buiten de heilige plaats. Een plaats profaniseren is haar haar heilige karakter ontnemen, haar desacraliseren, of letterlijk: haar verketteren. Antisociale gedragingen die het tabernakel of de hosties raken, zijn dus daden van heiligschennis.”

Wie zijn de daders?

“Jongeren, onevenwichtigen of atheïstische militanten. Maar ruimer gaat het om een verlies van connectie met God en waar Hij voor staat. Ik stel vast dat de afwezigheid van diepe Godskennis tot geweld leidt, zowel gebrek aan kennis van het eigen geloof als van dat van anderen. De jongeren die we dagelijks in onze pastorale praktijk tegenkomen, stellen zich vaak tevreden met historische of sociologische kennis van de godsdienst, zonder enige notie van het levende en bruisende mysterie van God.”

Maar daden van heiligschennis zijn toch niet eigen aan onze tijd?

“In alle tijden was er heiligschennis. In de 17de eeuw was er bijvoorbeeld de zaak van de bezetenen van Loudun. In een ursulinenklooster begonnen verschillende zusters God te beledigen nadat ze de schaduw zagen van hun dode prior. Ze riepen godslasteringen en spuwden de hostie uit. Die gevallen van beheksing waren talrijk en maakten deel uit van een welbepaalde politieke context, met name de reconquista van de rooms-katholieke kerk op het protestantisme.”

In welke context passen de daden van ontheiliging vandaag?

“Vandaag is de context er een van spanning tussen het christendom en de islam. Die geladenheid en de moeilijkheid in onze samenleving plaats te geven aan de ander, verhoogt de gevoeligheid voor dergelijke daden en de foutieve interpretatie ervan. In werkelijkheid worden er zeer weinig antichristelijke daden gesteld door moslims, met uitzondering van priester Jacques Hamel. Maar bij de Franse katholieken leeft het gevoel dat de christenen, in naam van de strikte gelijkheid die men moet respecteren tegenover de islam, steeds onzichtbaarder worden, terwijl de zichtbare tekenen van de islam toenemen.”

Is die situatie eigen aan Frankrijk?

“Neen, ik denk dat de spanningen in België vergelijkbaar zijn, maar de debatten zijn er niet zo scherp en de consensusgewoonte maakt dat de dingen niet duidelijk worden benoemd. Maar dat zal de zaken niet oplossen.”

De kerk lijkt wat ontredderd door het fenomeen. Wat zou zij moeten doen?

“Ze aarzelt inderdaad te communiceren uit angst de religieuze spanning aan te wakkeren. Over het algemeen hebben de verantwoordelijken van de betrokken kerken de neiging het onderzoek zijn gang te laten gaan, zonder enige ruchtbaarheid. Ze willen die gevallen aanpakken met afkeuring en stilte. Als je de kwaliteit van een idee afmeet aan de waarde van je vijanden, dan is de kerk door die daden onteerd want ze zijn door zielepoten gesteld. En dat is misschien wel de bitterste vaststelling van al.”

Wat is een herstelmis?

“Een herstelmis wordt aangeboden door de verantwoordelijke van de ontheiligde parochie om het heilige karakter van de kerk te herstellen. Die praktijk gaat terug op het Oude Testament. De priester en de christenen nemen de praktijk op zich, maar de bedoeling is vergiffenis te vragen aan God vanwege de hele menselijke gemeenschap.” (ldh) III

Deze artikels verschenen in het katholieke weekblad Dimanche en werden vertaald door Sylvie Walraevens.

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​