Tertio 1038 - Haïtianen zijn systeemcrisis spuugzat

Haïtianen zijn systeemcrisis spuugzat

Op het Midden-Amerikaanse eiland Haïti zit sinds drie maanden de lont in het kruitvat. De bevolking pikt de chronische overheidscorruptie en de mensonterende armoede niet langer en zet het land “op slot”. Het misdadige beheer van goedkope aardolie uit Venezuela is de knuppel in het hoenderhok.

Sylvie Walraevens

“Haïti verkeert in een uiterst explosieve systeemcrisis”, legt Pieter Thys van Broederlijk Delen uit aan de telefoon vanuit Port-au-Prince. “Van september tot november legde de woedende bevolking het land volledig plat – men sprak over een ‘pays lock’. Vandaag treedt er enige protestmoeheid op omdat er geen politieke doorbraak volgt, maar de woede blijft ongetemd. Het volk pikt het niet langer dat de middelen die voorhanden zijn uit steeds hogere belastingen en de vroegere lucratieve aardoliedeal met Venezuela, verkwist worden terwijl van basisdienstverlening geen sprake is.”


De bevolking van Haïti legde de voorbije maanden het land volledig plat – men sprak over een “pays lock” – omdat ze het gehad heeft met de aanhoudende wantoestanden.  © rr

Verdwenen petroleumgeld

De onrusten startten midden 2018 door de schaarste en een aangekondigde prijsverhoging van de brandstof. Aan de basis daarvan lag een deal van 2008 over goedkope aardolieverkoop door Venezuela aan Haïti. Die deal moest het eiland zuurstof geven voor ontwikkelingsprogramma’s. “Maar de enorme inkomsten en uitgaven die daaruit voortvloeiden, werden in geen enkel rapport verantwoord en waren ook niet zichtbaar in betere dienstverlening”, licht vrouwenrechtenactiviste Pascale Solage toe. “In 2018 vroeg de bevolking die informatie te publiceren, wat niet gebeurde. Dat werd het startschot voor PetroCaribe Challenge, een burgerbeweging die met massale betogingen en sit-ins eist dat de overheid bekendmaakt waar het petroleumgeld naartoe is gevloeid. PetroCaribe Challenge zorgde ervoor dat het Nationale Rekenhof twee auditverslagen maakte van het beheer van het PetroCaribe-geld, maar nog altijd blijft 25 procent van de PetroCaribe-projecten ongecontroleerd. Wel blijkt uit het rapport dat president Jovenel Moïse betrokken is bij de corruptie en witwassing van het oliegeld, maar door omkoping van rechters en een gebrek aan rechtsmiddelen wordt hij ongemoeid gelaten. Al meer dan 4 miljard dollar ontwikkelingsgeld werd twijfelachtig beheerd of verdween in de zakken van ministers, ambtenaren en privébedrijven. PetroCaribe Challenge eist dat de president opstapt en voor het gerecht wordt gedaagd.”

Ander systeem

Maar waarom rommelt het toch sinds mensenheugenis in Haïti? Voor Colette Lespinasse, correspondente voor de coördinatiegroep Europa-Haïti (COEH), zijn de zaken duidelijk: “Sinds de val van de dictatuur heeft eenzelfde corrupte groep alle geledingen van de samenleving onder controle. Alle instellingen zijn voorhanden, maar geen enkele werkt naar behoren. Leraars en ambtenaren worden niet betaald, het vuilnis wordt niet opgehaald, de gezondheidszorg draait vierkant, de politie is tandeloos en het gerecht ligt op apegapen. De bevolking is de sociaaleconomische ellende die indirect voortvloeit uit het wanbeheer spuugzat: een inflatie van 19 procent, uitblijvende investeringen in de landbouw, slecht gemanagede overstromingen en een schrijnend gebrek aan voedselzekerheid. Daarom vraagt ze niet zomaar ‘andere mannetjes’ maar een grondige hervorming van het staatssysteem. Onze protesten zijn vreedzaam. Toch werden sinds juli al 69 betogers gedood en tal van mensen aangehouden”.

Straffeloos

Mensenrechtenactiviste Rosie Auguste illustreert de ernst van de situatie inzake veiligheid: “Er is sprake van een ware ‘vergangstering’. In het hele land nemen gewapende en stevig georganiseerde bendes de orde over, gesteund door de machthebbers die op die manier hun controle stevig verankeren. Die bendes zijn beter gewapend dan de politie die verondersteld wordt de veiligheid van de burgers te garanderen. Tussen januari en september sneuvelden al 32 politieagenten, een cijfer dat we normaal in 3 jaar tijd halen. Het middenveld klaagt het zwaar disfunctionerende gerecht aan, maar kan niets afdwingen wegens het schrijnende gebrek aan rechtsmiddelen en omdat de rechters dubieus werden benoemd en onder druk worden gezet door de overheid. Dat leidt tot verregaande straffeloosheid. Alle commissies die in het leven zijn geroepen ter bestrijding van corruptie, zijn monddood gemaakt. Contracten die normaal op de publieke markt moeten verschijnen, worden gewoon onder de partijen verdeeld. 72 procent van alle gedetineerden zit preventief vast, een onwaarschijnlijk hoog aantal. Alle democratische verworvenheden werden stelselmatig aan de kant geschoven, het land is een kruitvat”.

Partners in crime

De internationale actoren bleven lange tijd op afstand, maar sinds kort mengen de VS zich actief in de crisis, weet Thys: “De Haïtiaanse president sloot in ruil voor financiële en humanitaire hulp uit de VS de grenzen voor zijn oud-partner president Nicolás Maduro van Venezuela. Zo hoopt hij op steun van de VS om aan de macht te kunnen blijven. En in het kader van de Amerikaanse impeachment-procedure oefenen Haïtiaanse politieke groepen druk uit op het Amerikaanse Congres. Daarom vraagt het Haïtiaanse middenveld partners in Europa met aandrang solidair te zijn in de strijd tegen het wanbeheer en de druk op het regime op te voeren”.  III

 

Hoe kwam het zo ver?

Oorzaak van de onlusten in Haïti is de misdadige overheidsverspilling en -diefstal van geld uit het PetroCaribe-fonds. Om de invloed van de VS te verzwakken, begunstigde voormalig Venezolaans president Hugo Chávez in 2008 landen in de regio met goedkope aardolie. De Haïtiaanse overheid – de enige olie-invoerder in het land – kocht olie tegen 60 procent van de reële prijs en verkocht die tegen normale tarieven door aan de bedrijven. De winst, bedoeld voor investeringen in economie en infrastructuur, werd echter verkwanseld. In 2018 was de vriendschap tussen de Venezolaanse en Haïtiaanse regering bekoeld en liep het olieakkoord af. Haïti moest zijn brandstof voortaan op de internationale markt – lees: in de VS – aankopen. De staat zag zich daarom gedwongen de prijzen aan de pomp te verhogen. Dat zorgde voor een enorme toename van de transportkosten en de voedselprijzen. Massale volksprotesten maakten dat de maatregel werd ingetrokken. Maar omdat de schulden daardoor hoog opliepen, beperkte de regering de import van brandstof, met een enorm brandstoftekort tot gevolg, wat op zijn beurt de zwarte markt stimuleerde. De schaarse brandstof werd onbetaalbaar, transport en bevoorrading schandalig duur. En dat bij het begin van het schooljaar in september, traditioneel een dure periode voor de bevolking. De woede was niet langer te stuiten, met de aanhoudende onlusten tot gevolg.

Een aantal Belgische ngo’s actief in Haïti houden op 11 januari de herdenkings- en actiedag Focus op Haïti.
www.broederlijkdelen.be/nl/agenda/focus-op-haiti

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​