Tertio 1030 - “Orthodoxe kerk blijft toch een beetje het onbekende”

“Orthodoxe kerk blijft toch een beetje het onbekende”

Het orthodoxe aartsbisdom van België van het oecumenisch patriarchaat van Constantinopel viert dit jaar zijn 50-jarige jubileum. Aartsbisschop Athenagoras Peckstadt blikt terug op de ontwikkeling van de orthodoxie in de Benelux.

Yves Peckstadt (1962) werd geboren als derde van vier kinderen. Dat hij zich metropoliet van België en exarch van Nederland en Luxemburg mag noemen, is goeddeels te danken aan de bezieling van zijn vader. Ignace Peckstadt was 48 jaar advocaat aan de balie van Gent. Tijdens zijn schooljaren raakte hij gefascineerd door de orthodoxie. “Mijn vader was in de jaren 1940 leerling in het Gentse Sint-Barbaracollege”, vertelt metropoliet Athenagoras. “Een pater sprak daar met veel passie over de orthodoxe kerk en nodigde soms monniken uit voor een liturgie in de Byzantijnse ritus.” Vader Peckstadt wilde er meer over weten. Hij verzamelde informatie, zocht contact met orthodoxen en reisde naar diverse landen. Toch ging hij pas echt overstag in de jaren 1960, toen in Brussel een Franstalige orthodoxe parochie de deuren opende.


“Mijn vader Ignace Peckstadt zag zijn stap naar de orthodoxe kerk nooit als een afkeer van het rooms-katholicisme”, benadrukt metropoliet Athenagoras. “Het was dat andere accent in het christendom dat hem trok.”  © kk

“Mijn vader heeft de stap naar de orthodoxe kerk nooit gezien als een afkeer van het rooms-katholicisme”, benadrukt de metropoliet. “Integendeel, hij is altijd heel actief gebleven in de oecumenische dialoog. Het was dat andere accent in de grote familie van het christendom dat hem trok.” Dat andere accent was onder meer de aanwezigheid van iconen. “Die brachten mijn vader in een andere dimensie – de dimensie van het koninkrijk Gods. Ook de aanwezigheid van de heilige Geest in de eredienst sprak hem aan. Een orthodoxe priester doopt niet in naam van de Vader, de Zoon en de heilige Geest, maar zegt: ‘Gedoopt wordt de dienaar Gods’. Evenmin spreekt een orthodox bruidspaar een jawoord uit. Het wordt gekroond waarbij de kroon symbool staat voor de genade van de heilige Geest.” Kenmerkend is ook het Jezusgebed: “Het reciteren van de woorden: ‘Jezus Christus, Zoon van God, heb medelijden met mij’ is een hesychasme (traditioneel contemplatief gebed, nvdr) waarbij je tot rust komt en in je hart blijft bidden, ook terwijl je bezig bent”.

Visionair

Hoewel het orthodoxe aartsbisdom officieel 50 jaar bestaat, gaat de geschiedenis verder terug. “In 1752 richtten Griekse kooplieden in Amsterdam een zolderkamer in als orthodoxe kapel”, weet Athenagoras. Acht jaar later werd de liturgie van de heilige Johannes Chrysostomus in het Nederlands vertaald en uitgegeven in 1.000 exemplaren. In een oud parochieregister ontdekte hij dat toen al huwelijken tussen orthodoxen en protestanten werden ingezegend. Toch deed volgens de orthodoxe aartsbisschop vooral de komst van gastarbeiders in de jaren 1950 de orthodoxie groeien. “Streken als Limburg, Luik en Verviers trokken circa 35.000 Griekse mijnwerkers. De toenmalige patriarch van Constantinopel Athenagoras was een visionair. Hij zag welke stappen hij moest doen. Men zei – want hij was groot van gestalte – dat als hij één stap deed, anderen er drie moesten doen. Zowel letterlijk als figuurlijk. Athenagoras was ook degene die in 1964 paus Paulus VI ontmoette. Na 900 jaar van totale ontkenning vatte hij de moed voor die grote stap.”

Huurappartementje

De eerste metropoliet na de oprichting van het aartsbisdom in 1969 was Emilianos Zacharopoulos. Een pionier, schetst Peckstadt: “Hij had ervaring, maar begon in een extreem moeilijke situatie. Er waren veel gelovigen maar weinig parochies. Er moesten gebouwen worden aangekocht en priesters gevonden.” Gelukkig kon Emilianos rekenen op bijstand van enkele bemiddelde families. In 1975 verruilde hij zijn huurappartementje voor het huidige onderkomen aan de Brusselse Charbolaan. Ook wijdde hij twee hulpbisschoppen: Panteleimon, de directe voorganger van de huidige metropoliet, en Maximos. Het hoogtepunt in de geschiedenis van het aartsbisdom was evenwel de erkenning door de Belgische overheid. “Die zou de kerk pas echt tot ontwikkeling brengen”, blikt Athenagoras terug.

Proselitisme

Het oecumenisch patriarchaat streeft naar een eengemaakte kerk met één bisschop, maar de opeenstapeling van jurisdicties vormt nog een obstakel. “Wij hangen af van Constantinopel. Dan zijn er nog parochies die afhangen van het patriarchaten van Moskou, Roemenië, Servië, Bulgarije of Georgië”, verduidelijkt de metropoliet. Het tekent de diversiteit van de orthodoxie, die ook individuele parochies doortrekt. De overgrote meerderheid van de gelovigen is van Griekse afkomst, maar het aartsbisdom telt ook een Poolse en een Arabische parochie. Aangedreven door de crisis zoeken Griekse studenten hun heil in de Benelux. Velen vinden hier de liefde en blijven. “Het mooie is dat jonge mensen die pas een gezin stichten, vaak zeer gemotiveerd zijn om deel uit te maken van een parochie”, weet de aartsbisschop. “Toch moeten we dat ook niet overdrijven. Van de 18.000 Grieken in Brussel komen er misschien maar 1.000 naar de kerk. Die mensen werken bij de Europese instellingen en leven in de internationale wereld. Je raakt gemakkelijk beïnvloed, hè.” Roemenen worden dan weer beïnvloed door evangelische kerken, die diensten organiseren in het Roemeens. De metropoliet spreekt van proselitisme. “Wij zijn niet de kerk van het proselitisme”, zegt hij met enige nadruk. “Maar doordat we onszelf niet profileren of voortdurend de aandacht zoeken, blijft de orthodoxe kerk toch een beetje het onbekende.”

Primeur

Athenagoras pauzeert even en zegt dan: “Doordat mijn vader zo bezield was met de orthodoxie, dat was zijn leven, heeft hij een stempel gedrukt op zijn kinderen. Het is niet voor niets dat drie van ons heel actief zijn. Ik ben de metropoliet, mijn broer is priester in Brugge en een zus is de vrouw van een priester. Mijn vader had een belangrijke rol in het proces voor de erkenning van de orthodoxe kerk. Doordat hij als advocaat aan de balie van Gent veel invloedrijke vrienden had, kon hij mijn voorganger Panteleimon enorm helpen”. Ook die lijn vindt voortgang. Zo was Athenagoras uitgenodigd op de 18de verjaardag van prinses Elisabeth en tekenden koning Filip en minister van Justitie Koen Geens (CD&V) present tijdens de zondag van de orthodoxie. “We hebben toen getuigenis kunnen afleggen”, besluit de metropoliet. “Een primeur.” III

Het 50-jarige jubileum wordt in november gevierd met de komst van de patriarch van Constantinopel naar de Benelux. Tussen 5 en 14 november is er een feestelijk programma verspreid over de drie Benelux-landen. Op zaterdag 9 en zondag 10 november worden er in de kathedraal van de heilige aartsengelen in Brussel (Stalingradlaan 34) diverse diensten gehouden. Op maandag 11 november houdt oecumenisch patriarch Bartholomeus om 15.30 uur de conferentie De rol van de kerken in Europa vandaag in het Europacollege, Verversdijk 16, Brugge. Info via https://orthodoxia.be/nl/2019/05/20/gouden-jubileum of mail naar info@orthodoxia.be

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​