Tertio 1025 - “Vorige bijeenkomst met paus werd in alle stilte voorbereid”

“Vorige bijeenkomst met paus werd in alle stilte voorbereid”

De buitenlandvertegenwoordiger van de Russisch-orthodoxe kerk, metropoliet Hilarion van Volokolamsk, sluit een nieuwe ontmoeting van patriarch Kirill en paus Franciscus niet uit. “Wanneer? Elke morgen staan we exact één dag dichter bij een volgende ontmoeting.”

Benoit Lannoo

Als je voor een exclusief interview face to face zit met Hilarion, zonder dat hij de typisch Slavisch-orthodoxe witte kalimavka op het hoofd draagt, valt op dat de man – van wie vaak wordt gezegd dat hij de tweede man van de Russisch-orthodoxe kerk is – er jonger uitziet dan zijn nauwelijks 53 levensjaren. Hilarion werd meer dan vijftien jaar geleden al vertegenwoordiger van de Russisch-orthodoxen bij de Europese instellingen en gaat sinds 31 maart 2009 over alle buitenlandse betrekkingen van zijn kerk, de positie die Kirill van Smolensk bekleedde voor hij patriarch werd. Zo’n buitenlandvertegenwoordiger zetelt van rechtswege ook in de Heilige Synode van de Russisch-orthodoxe kerk.

Belangrijke aanwezigheid

Bij de opening van de gebeds- en ontmoetingsdagen “Vrede Zonder Grenzen” van Sant’Egidio vorige maand in de Spaanse hoofdstad Madrid, stond de metropoliet stil bij een overweging van de 19de-eeuwse Serafim van Sarov, een van Ruslands grootste mystici. Hilarion raakte niet rechtstreeks kerkelijke of wereldlijke politiek aan, behalve toen hij citeerde uit de verklaring van patriarch Kirill en paus Franciscus na hun ontmoeting op Cuba begin 2016. Wellicht is het feit dat de Russisch-orthodoxe topman er in Madrid bij was – terwijl er ook vertegenwoordigers waren van het oecumenisch patriarchaat van Constantinopel, waarmee de relaties op scherp staan – sowieso belangrijker dan wat hij publiekelijk zei.


“De Transfiguratie van de wereld rondom begint met de Transfiguratie van de innerlijke wereld van de mens”, meent metropoliet Hilarion.  © rr

Autocefale kerken 

“Sta me toe vrank te zijn”, zegt de Russisch-orthodoxe metropoliet zodra ter sprake komt hoe oecumenisch patriarch Bartholomeus begin dit jaar de Oekraïens-orthodoxe kerk losweekte van het patriarchaat van Moskou door een zogenaamde tomos te ondertekenen. “Er is een probleem zolang de oecumenische patriarch zich de primus sine paribus waant, in plaats van de primus inter pares. Er zijn vijftien autocefale orthodoxe kerken; – ik reken er de orthodoxe kerk in Amerika bij -, wat betekent dat zij alle vijftien dezelfde rechten hebben.”

Punt van discussie

Kan het feit dat Russen en Oekraïners onlangs tot een opmerkelijke gevangenenruil kwamen, bijdragen tot een dooi in de onderlinge relaties? “De nieuwe president van Oekraïne, Volodimir Zelenski, lijkt zich in tegenstelling tot zijn voorganger alvast niet meer met kerkelijke aangelegenheden te willen inlaten”, zegt Hilarion, “en dat is hoopvol.” En meteen voegt de metropoliet er met uitgestreken gezicht aan toe dat “de voormalige Oekraïense president, Pjotr Porosjenko, tijdens de campagne ostentatief met de tomos stond te zwaaien en daarna werd weggestemd”.

Hilarion had in zijn toespraak verwezen naar het onderricht van Serafim van Sarov: “Verwerf een geest van vrede en er zullen er duizenden rondom jou gered worden”. “Die woorden lijken wel bedoeld voor deze tijd met conflicten, oorlogen en terrorisme, sociale onrechtvaardigheid en een globale ecologische crisis”, zegt de metropoliet. “De Transfiguratie van de wereld rondom begint met de Transfiguratie van de innerlijke wereld van de mens.” De aloude Bond Zonder Naam-spreuk vat die gedachte perfect samen: “Verbeter de wereld, begin bij jezelf.” Is dat een boodschap van religieuze leiders – of in casu van een Russisch-orthodoxe prelaat – aan de politieke leiders van deze tijd? “Let wel”, reageert Hilarion met klem, “in de Russische federatie zijn kerk en staat volkomen van elkaar gescheiden en wij houden ons daar wederzijds aan. Daarnaast werken we samen op alle vlakken waar dat wederzijds aanvaardbaar is. Maar dat lukt niet altijd. In het hoger onderwijs bijvoorbeeld lukt het wel: er zijn departementen theologie aan niet-kerkelijke universiteiten. Maar in lager en middelbaar onderwijs staan we ondanks vele inspanningen nog nergens en is de kerk totaal afwezig.”

Geprivilegieerde relaties

Het is geen geheim dat Hilarion de historische bijeenkomst van paus Franciscus en patriarch Kirill mee heeft voorbereid. De Russisch-orthodoxe metropoliet spreekt voortdurend vol lof over Franciscus. Is een nieuwe ontmoeting denkbaar, pakweg in Rome of zelfs in Moskou? “De bijeenkomst in Havana werd in het grootste geheim opgezet en pas op het laatste moment werd erover gecommuniceerd”, zegt Hilarion. Om dan met een charmante glimlach te besluiten: “Elke morgen staan we exact één dag dichter bij een volgende ontmoeting”.  III

Bio

Grigori Alfejev werd op 24 juli 1966 in Moskou geboren. Hij schreef in Oxford een thesis over Simeon de Nieuwe Theoloog en de orthodoxe traditie en promoveerde er in de filosofie. Eind 2001 tot bisschop benoemd, werd hij in 2002 in de Christus-de-Verlosser-kathedraal van Moskou gewijd en aangesteld als vertegenwoordiger van de Russisch-orthodoxe kerk bij de Europese instellingen en een jaar later ook als bisschop van Wenen en Oostenrijk. Kirill riep hem echter meteen na zijn verkiezing als patriarch terug naar Moskou, waar hij hem in 2009 in de Ontslapenis-van-de-Moeder-Gods-kathedraal tot aartsbisschop verhief. Een jaar later werd Hilarion metropoliet.

Vilnius

De man is niet alleen theoloog, specialist in de patristiek en topdiplomaat, maar ook begenadigd componist van religieuze en andere muziek. Hij studeerde tot begin 1987 viool, piano en compositie aan het conservatorium van Moskou, maar verliet het conservatorium om onder de naam Hilarion monnik te worden in het Heilige-Geestklooster in Vilnius. Na zijn priesterwijding bediende hij verschillende parochies in Letland en studeerde hij vanop afstand per correspondentie in Moskou, waar hij in 1999 afstudeerde. Hilarion heeft inmiddels meer dan duizend publicaties op zijn naam staan en werd in zowat twintig talen vertaald.

Strategische alliantie

Sinds 2005 doceert Hilarion dogmatische theologie in het Zwitserse Fribourg. Hij is sinds 2009 ook lid van de raad die de Russische president adviseert over de relaties met religieuze instellingen. Bovendien is Hilarion verantwoordelijk voor de relaties van de Russisch-orthodoxen met de katholieken. In een ware eucharistische hereniging zou hij niet echt geloven, maar hij pleitte al vaker voor een “strategische alliantie om het christendom tegen militant secularisme te verdedigen”.

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​