Tertio 1023 - “Menselijke detentie komt iedereen ten goede”

“Menselijke detentie komt iedereen ten goede”

Anniek Gavriilakis, directeur van Bond zonder Naam (BZN), liet zich dit voorjaar een week opsluiten in de gevangenis van Hasselt om zich in te leven in de leefwereld van gedetineerden. “Ik vind het belangrijk het onbekende te leren kennen vooraleer een oordeel te vormen”, zegt ze in een gesprek met Tertio over de reden waarom ze zich vrijwillig van haar vrijheid liet beroven.

Vie Kuijken

“BZN neemt vijfmaal per jaar burgers van buiten mee de gevangenis in om zelf – ook al is het maar eventjes – te ervaren hoe die wereld is. Ik wou voor mezelf een meer doorgedreven ervaring omdat ik diepgaander contact wilde maken met de mensen die wonen en werken achter tralies. Voor mij is de gevangenis een heropvoedingsproject. Een kans om opnieuw te leren functioneren in de maatschappij. Maar vandaag is de gevangenis een plek waar je eigenlijk alleen maar crimineel slimmer wordt of ziek, fysiek en mentaal. Het is – ondanks de innovatieve projecten van hoop die er óók zijn – een middeleeuws concept: opsluiten en niet meer naar omkijken. Hoog tijd dat daar verandering in komt”, stelt Anniek Gavriilakis.

Herstel

“Ik pleit na mijn verblijf nog meer voor humane detentie, gericht op herstel. Zonder iets goed te praten. Mensen krijgen een time-out om een reden. Zonder slachtoffers te willen schofferen, want die verdienen de rechtvaardigheid van strafuitvoering en het herstel van schade. Maar is de time-out in de gevangenis efficiënt? Als je kijkt naar de hallucinante recidivecijfers niet. Het systeem structureel veranderen vraagt tijd. Binnen de status quo kan vandaag al een verschil worden gemaakt. Een cipier die je met je voornaam aanspreekt, je in de ogen kijkt, op je cel klopt vooraleer hij binnengaat, daarmee maak je het verschil aan de celdeur. Ik kwam erachter dat de woorden ‘chef’ voor een cipier en zelfs ‘knecht’ voor een gedetineerde die assisteert nog gangbaar zijn. Het is balanceren op een slappe koord tussen gezag/discipline en menselijkheid”, zegt de BZN-directeur.

“Vrijheidsberoving is de essentie van straf. Kleinering of schending van de privacy hoeft daar niet bovenop te komen. Ik geloof dat een menselijke detentie iedereen ten goede komt. De gevangenen zelf, die ondanks hun daden ook en vooral mens zijn, maar ook de samenleving varen er wel bij. Want hoe zou jij zelf willen dat iemand vrijkomt? Als een tikkende tijdbom of als een betere versie van zichzelf? Verveling is het oorkussen van de duivel, zei men vroeger. Het gebrek aan mogelijkheid tot nuttige tijdsinvulling met arbeid, sport, therapie, sociale contacten en studie door gebrek aan middelen en personeel, vormt een groot probleem binnen het gevangeniswezen. Veel organisaties en vrijwilligers dragen hun steentje bij, maar er is meer nodig.”

Samen eten

Tijdens de Week van de Verbondenheid - een project van BZN en Samenlevingsopbouw, waarin met het project Langste Eettafel aandacht voor het thema eenzaamheid wordt gevraagd – bracht BZN burgers naar de gevangenis om te koken in groep. Samen koken en samen tafelen brengt mensen letterlijk en figuurlijk dichter bij elkaar. Vijfentwintig gedetineerden stelden een menu samen en dienden de gerechten binnen de gevangenismuren op aan vijftien personeelsleden van Boss Paints. Het bleek zo’n goed concept dat de personeelsdirecteur spontaan toezegde dat de gedetineerden bij hun vrijlating bij hem mochten solliciteren voor een job. Weg vooroordelen en stigma’s. “Ik pleit ervoor te voorzien in meer werk voor gedetineerden. Vrouwen, die 4 procent uitmaken van de gevangenisbevolking, werken wel in de wasserij, de strijkafdeling en bij het herstellen van kleding, maar zij zouden ook een kans moeten krijgen om hun talenten en vaardigheden te gebruiken in andere bezigheden, om afstomping te voorkomen. Ook dat is nog een werkpunt: laat een kapster eens het haar doen van haar ‘collega’s’ en laat een kokkin trakteren op een exotische schotel. Werken tijdens detentie doodt de tijd. Nu kan slechts minder dan de helft van de gedetineerden werken. Gedetineerden kunnen met de vergoeding van hun werk hun slachtoffers terugbetalen en werken is een voorbereiding op reïntegratie. Bij de dienst Cellmade wordt daaraan gewerkt door contacten te leggen met bedrijven en door controle te organiseren op opdrachten. Ook na de detentie blijkt werk vinden een ramp. Er zijn knelpuntberoepen die haast niet ingevuld raken, terwijl er zoveel werklozen zijn. We zullen totaal anders naar mensen en werknemers moeten kijken.”


“De gevangenis is een middeleeuws concept: opsluiten en niet meer naar omkijken. Hoog tijd dat daar verandering in komt”, poneert Anniek Gavriilakis.  © Damon De Backer

“De week die ik in detentie doorbracht, heb ik met gemengde gevoelens ervaren. Ik had me voorgenomen me niet druk te maken als ik enigszins op argwaan of onverschilligheid zou worden onthaald. Maar niets van dat alles. De meeste gevangenen behandelden me met respect en nieuwsgierigheid omdat ik me vrijwillig liet onderdompelen in hun leefwereld. Ze waren dankbaar omdat ik het gesprek aanging, hen in de ogen keek, een hand gaf en niet bang was. Het is zo uitzonderlijk voor hen als iemand ‘van buiten’ contact neemt”, getuigt Gavriilakis.

“Ik heb vooral veel over mezelf geleerd door die beperkte ervaring van opsluiting. Door zo dicht te naderen tot het thema daderschap, begon het me te dagen dat ook ik, door een speling van het lot, een dader had kunnen zijn. Ik maakte contact met de dader in mezelf, zoals iedereen diep in zichzelf een duistere kant heeft. Ik kon alleen dankbaar zijn om de kansen die ik in mijn leven kreeg om ‘het rechte pad’ te blijven bewandelen, maar dat maakt me niet beter dan anderen. Voor velen van ons is dat ver van mijn bed, iets waar je nooit mee te maken wil of zal hebben. Maar is dat wel zo? De grens is dun. Ook in het dagelijkse leven kwetsen wij (ongewild) mensen. Nemen wij verantwoordelijkheid voor die fouten of vinden we uitvluchten?”

Inspraak

“De blog in Het Belang van Limburg over mijn verblijf in de gevangenis leverde alvast een reactie op vanwege het hoofd van de cipieropleiding. Die wil in de basisopleiding praten over inspraak van de gedetineerde. In mijn gesprek met minister van Justitie Koen Geens bevestigde hij de ingebruikname dit jaar nog van twee detentiehuizen, waar telkens een beperkt aantal gedetineerden het laatste deel van hun straf op maat kunnen uitzitten, in nauw contact met de buitenwereld. Dat concept kwam er dankzij vzw de Huizen (zie Tertio nr. 1.001 van 17/4). Hoe meer we gedetineerden zien als een mens zoals u en ik, hoe meer kans van slagen integratie van ex-gevangenen in de maatschappij zal hebben”, besluit de BZN-directeur. III

De gevangenenwerking van Bond zonder Naam met gevangenisbezoeken, Traliepost (250 vrijwilligers corresponderen met een gevangene) en Prison Talk biedt de kans ook zelf iets te doen. Ex-gedetineerden die erin slagen goed te reïntegreren worden door Bond zonder Naam opgeleid tot sprekers om het leven achter tralies toe te lichten. Via prisontalk@bzn.be kan een spreker worden aangevraagd.

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​