Tertio 1021 - “Deze wereld schreeuwt om betrouwbare mensen”

“Deze wereld schreeuwt om betrouwbare mensen”

Voor zijn proefschrift Making See bestudeerde de Nederlandse theoloog Kees van Ekris preken van iconen als Martin Luther King, Dietrich Bonhoeffer en Desmond Tutu. “Een goede preek moet ontregelen. De bijdrage van de kerk is dat we jonge mensen genezen van hun vluchtigheid.”

Kelly Keasberry

We ontmoeten elkaar in De Wittenberg, een christelijke leefgemeenschap tussen de bossen van het Nederlandse Zeist. Er wonen zo’n vijftig jongeren van overwegend protestantse en evangelische signatuur. Drie weken geleden kwamen Kees van Ekris en zijn gezin er wonen. Samen met een andere predikant geeft Van Ekris leiding aan de leefgemeenschap. “In een tijd met zoveel uiteendrijvende krachten spreekt het ideaal van een gemeenschap die dat probeert te overstijgen mij aan. Je kunt op persoonlijk niveau broeders en zusters zijn, ook al ben je het niet met elkaar eens. Dat is krachtig.”

Meerstemmige identiteit

Ook moderne jongeren zoeken naar zingeving, ervaart Van Ekris. Ze staan wel voor nieuwe uitdagingen: “Het bijzondere van deze tijd is de meerstemmige identiteit van jongeren. Ze kunnen heel gelovig zijn, maar daaronder – dat is vaak onzichtbaar – zit ook een andere denk- en gevoelswereld. Die wordt gevoed door de media, door de tijdgeest en door innerlijke twijfel”. Hij wijt die meerstemmigheid aan het feit dat jongeren opgroeien in een wereld waarin heel veel filosofieën, levensbeschouwingen en opvattingen naast elkaar bestaan. “Vroeger wist je dat de islam er was; vandaag zit Bilal met je in het voetbalteam. Weer een ander is atheïst. Doordat moderne jongeren zoveel geluiden horen, worden die stemmen verinnerlijkt.”


“Mijn ideaal is de meerstemmigheid met een open houding tegemoet te treden”, zegt Kees van Ekris. “Misschien moeten we ons wel ontwikkelen naar een nieuw paradigma.”  © kk

Als predikant zag hij dat het veel jongeren aan richting ontbreekt. “Ouders die zelf heel rigide opgegroeid waren, lieten als tegenbeweging hun kinderen heel vrij. Maar als ik dan met die kinderen sprak, schreeuwden ze om richting.” De meerstemmigheid en de toenemende richtingloosheid zijn riskante ingrediënten voor populisme, weet Van Ekris. “Deze wereld roept om betrouwbare mensen. Bij gebrek aan richting vertrouwen mensen zich toe aan wie het meest meeslepend spreekt, wie het meest hun belang behartigt of wie in vijandbeelden denkt, of ze simplificeren. Juist als je je hebt teruggetrokken op één stem, begrijp je andere stemmen gewoon niet meer en kun je daar vijandbeelden over maken. Die uiteendrijvende krachten zijn zo sterk.” Vijf jaar lang woonde hij in Indonesië. “Daar had je de fundamentalistische islam. Die mensen zagen de invloed van het Westen; ze zagen hoe hun jongeren daardoor werden beïnvloed. Wat doe je dan? Vijandbeelden maken. Nog strengere regels. Afstand creëren tussen die slechte wereld en ons, dat is een symptoom van angst.”

“Mijn ideaal is de meerstemmigheid met een open houding tegemoet treden. Misschien moeten we ons wel ontwikkelen naar een nieuw paradigma. Naar een geloof dat zo open is dat we de stem van God herkennen in vele soorten mensen en gedachten.” Toch moet God ook geen open invuloefening worden, waarschuwt hij. “Voor mij is Hij een uitgesproken stem waarvan de Bijbel de begrenzing is. Als de stemmen in de Bijbel niet meer in jouw meerstemmigheid passen, dan wordt het tijd om alert te zijn.”

Botha als broeder

“Een profetische preek heeft iets ongrijpbaars. Er wordt inzichtelijk gemaakt wat destructief, maar verborgen is”, weet Van Ekris. “In Zuid-Afrika vierden zwart en blank de eucharistie door samen het brood en de wijn te delen. Dat was profetisch, omdat het een tegensacrament was tegen polarisatie. De Zuid-Afrikaanse, anglicaanse aartsbisschop Desmond Tutu maakte een statement over de apartheidspolitiek. Hij noemde die blasfemisch en zei: ‘Jullie bepalen of mensen eerste- of tweederangskinderen van God zijn, daarom zullen jullie ten onder gaan’. Dat is confronterend. Maar daarna zei hij: ‘Pieter Willem Botha (voormalig premier van Zuid-Afrika, nvdr) is gedoopt. Hij is mijn broeder en ik heb mij tot hem te verhouden’. Die boodschap polariseert niet, maar is een kader van gesprek en gezamenlijkheid.” De grote profeten worden volgens hem vaak eenzijdig neergezet als maatschappijcritici. “Maar het waren ook mystici. Wij hebben Martin Luther King tot een icoon gemaakt, maar zijn stem was onderdeel van een brede traditie. Aanvankelijk dacht ik dat King gewoon een briljante speech writer was, maar zijn boodschap is ontstaan in een lijdende gemeenschap. Het profetische woord bedenken wij niet, dat ontvangen wij.”

Mythe ontmaskeren

“De Thora staat vol politieke aanwijzingen”, vervolgt Van Ekris. “Ook zonder namen te noemen, weet een goede luisteraar waarover het gaat. Het gaat om de ideeën en de achterliggende mythe waardoor politici worden gedreven. In de kerk ontmaskeren we die mythe. Neem nu Matteo Salvini die de Bijbel kust. Of Donald Trump die met het christendom flirt. Juist om de integriteit van het geloof moet je zulke momenten aangrijpen. In profetische preken worden die vaak als iconische fragmenten gebruikt. Als je de preken van de Duitse theoloog Dietrich Bonhoeffer leest en je weet niet wanneer ze gehouden zijn, dan lees je er niets politieks in. Maar als je dat wel weet, is het één brok politiek. Dat vind ik meesterlijk.”

“De bijdrage van de kerk is dat we jonge mensen genezen van hun vluchtigheid”, stelt Van Ekris. “Als jij alleen maar kunt luisteren naar soundbites, dan ga je het niet redden in je leven. Want als je later ziek wordt, heb je niets aan soundbites. Ook bij relatieproblemen helpen snelle prikkels je niet. Dan moet je geleerd hebben te luisteren en te peilen wat iemand bedoelt. Door jongeren heel flitsend over Jesaja te vertellen, help ik ze niet. Misschien vererger ik het aantal prikkels alleen maar. Dus ik moet zo communiceren dat ik bij hen op de radar kan komen – ik moet als het ware hun soundbite-achtige luisterhouding ontregelen. Laatst sprak psychiater Dirk De Wachter in de Jacobikerk in Utrecht. Er zaten daar zeshonderd studenten. Waarom? Omdat die langzaam maar zeker doorkrijgen dat je er niets aan hebt als iemand alleen maar leuke verhalen vertelt. Dat je dan innerlijk opdroogt, dat het echte leven niet aan bod komt. De Wachter ontregelt. Niet door de populaire jongen uit te hangen, maar gewoon door te vragen: ‘Waarom ben je zo bang om verdrietig te zijn?’ De kerk in haar wanhoop, omdat ze zoveel terrein verliest, heeft vaak gewoon niet het lef om dingen te benoemen zoals De Wachter doet. Maar wij kunnen dat op grond van Bijbelverhalen doen. In de Bijbel zit zoveel waarheid over leven en over menszijn, daar moeten wij ons niet voor schamen.” III

Het Preekfestival, georganiseerd door Kees van Ekris, vindt plaats op 17 september in Amersfoort. www.preekfestival.nl

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​