Tertio 1012-13 - Zelfs voor de grillige stad is er hoop

Zelfs voor de grillige stad is er hoop

De stad wordt vaak afgeschilderd als een plaats van gevaar, anonimiteit en vervreemding. Toch mag dat voor kerken geen reden zijn de stad de rug toe te keren, stelt Jack Barentsen tijdens de presentatie van zijn boek Zoektocht naar hoop voor de stad. “God heeft de stad niet opgegeven. Als kerk kun je een plek van bezinning en bekrachtiging zijn waar mensen opnieuw zin in het leven zien.”

Kelly Keasberry

Gottlieb Blokland startte twintig jaar geleden een evangelische gemeente in de Brusselse wijk Schaarbeek. Hij begon vol goede moed. “Maar de uitdaging pakte helemaal anders uit dan wij dachten. Er bleek een enorme discrepantie tussen onze gemeente en de plaats waar wij waren. De mensen waren fijn en lief, maar de stad Brussel was enorm veranderd.” Het Schaarbeek dat ooit de verzamelplaats was van alles wat chic was en nieuw, bestond niet meer. Er woonden hoofdzakelijk migranten.

Ontmoeting

Het boek werd geboren uit een zoektocht naar hoop. Jack Barentsen, vier evangelische voorgangers en een sociologe bundelden de krachten om hun kennis en ervaringen op papier te stellen. Blokland wijdde een hoofdstuk aan Brussel, Maarten Hertoghs schreef over Antwerpen, Frank Kamps over Brugge en Kris Medart over Gent. Petra Laagland Winder voegde daar een hoofdstuk over stadssociologie aan toe. “Aanvankelijk was het niet ons doel een boek te schrijven”, zegt Barentsen. “Wij kwamen gewoon geregeld samen. Het accent lag op het delen van ervaringen en kennis over kerkzijn in de stad.” Toch groeide de gedachte met hun inzichten naar buiten te treden, want ook andere kerken en denominaties worstelen met de vraag hoe zij in de stad kunnen overleven.

“De stad, daar is geen ontkomen aan”, stelt Barentsen, hoogleraar en vakgroepvoorzitter Praktische Theologie aan de Evangelische Theologische Faculteit (ETF) Leuven. “Meer dan 75 procent van de Europeanen woont in een grote stad, en dat wordt alleen maar meer.” Steden groeien niet alleen geografisch. Ook in het taalgebruik rukt de verstedelijking op. Steeds vaker wordt er volgens Barentsen niet gesproken over specifieke landen, maar over Parijs, Brussel, Milaan of New York. “De stad, daar kun je verdrietig of blij van worden”, vervolgt Barentsen. “Alles is mensenwerk: de gebouwen, de straten en de metrostations.” Tekenend vindt hij de wolkenkrabbers. “De kerk wordt soms letterlijk overschaduwd door de commercie. Daarin zie ik een stuk hoogmoed, terwijl je aan de andere kant soms letterlijk over de gebrokenheid kunt struikelen als iemand in het station zit te bedelen.” Naast die gebrokenheid ziet hij ook positieve kanten. De stad is een plek van kansen, ontmoeting, vernieuwing, diversiteit en creativiteit. “Als je de juiste digitale netwerken weet te vinden, kun je heel gemakkelijk met andere mensen verbonden zijn, gelijkgestemden die je anders misschien nooit zou tegenkomen.” Die twee gezichten zijn van alle tijden, weet Barentsen. “Al in de Bijbel wordt de slechte stad Babel lijnrecht tegenover het hemelse Jeruzalem geplaatst.”

Goede boodschap

Het woord “evangelie” komt van het Griekse woord euangelion, dat “goede boodschap” betekent. Maar hoe kun je die boodschap vandaag nog geloofwaardig vormgeven? “De grimmigheid van de stad moet niet leiden tot vermijding, maar tot verzoening”, stelt Barentsen. “In plaats van zich in zichzelf op te sluiten, moeten kerken ernaar streven een open kerk te zijn. Dat betekent de gebrokenheid van de stad erkennen en onder ogen zien.” Ook aanwezigheid is essentieel. Kerkgemeenschappen moeten nadenken over de vraag hoe je samen kerk kunt zijn in de stad en hoe je de krachten kunt bundelen. Idealiter ziet Barentsen dat in de vorm van netwerken van kerkgemeenschappen en seculiere organisaties die zich samen inzetten voor noden in de stad.


“Al in de Bijbel wordt de slechte stad Babel lijnrecht tegenover het hemelse Jeruzalem geplaatst”, zegt Jack Barentsen. (Vlnr: Jack Barentsen, Gottlieb Blokland, Petra Laagland Winder en Franklin Kamps).  © kk

Diversiteit

De groeiende diversiteit in steden is nog zo’n uitdaging. Zo telt Antwerpen momenteel meer inwoners met migratieachtergrond dan zonder. Kerken zijn vaak nog eenzijdig gericht op een homogeen publiek. Wie daar verandering in wil brengen, komt voor lastige vragen te staan. Hoe ontwikkel je je bijvoorbeeld naar een multiculturele of internationale kerk? Hoe ga je om met meertaligheid? In de geloofsgemeenschap van Blokland leidde de tweetaligheid van Brussel al tot lastige identiteitskwesties. “Toch kunnen kerken daar niet langer luchtig over doen”, vindt Barentsen, “want diversiteit is een feit en als je als kerk wilt blijven bestaan, moet je daar iets mee.” Naast verschillende talen en nationaliteiten herbergt de stad ook vele levensstijlen, leeftijden en sociale lagen. De samenstelling van stadswijken verandert bovendien. Sommige stadswijken verpauperen, andere veryuppen. Als voorbeeld noemt Barentsen het Antwerpse Borgerhout waar steeds meer tweeverdieners komen wonen.

Wie een snel stappenplan tot succes zoekt, kan dit boek beter overslaan. “De” stad bestaat immers niet; elke situatie en wijk is weer anders. Pionieren blijft daarom onvermijdelijk een proces van zoeken, aftasten, vallen en opstaan. Aan wie een heldere visie wil ontwikkelen op kerkzijn in de stad, heeft het boek wel degelijk veel te bieden. Bovenal is het een wake-upcall. Geloofsgemeenschappen kunnen zich niet langer tevreden stellen met een rijk verleden, maar moeten zich tevens bezinnen op het heden en de toekomst. De overzichtelijke wereld rond de kerktoren vervaagt en oude verhalen en tradities verliezen hun vanzelfsprekendheid. Toch hoeft dat nog niet te betekenen dat er voor de kerk geen toekomst is. Haar missionstatement is van alle tijden: hoop brengen in een gebroken wereld. Aan geloofsgemeenschappen de uitdaging om op eigentijdse wijze een zegen te zijn voor de stad.

Kaarsje aansteken

Juist te midden van de stadsjungle kan spiritualiteit bloeien. In Utrecht zag Barentsen gelovigen met kaarsjes langs de deuren trekken. “Hun boodschap was: als u een kaarsje in de kerk wilt aansteken, dan bent u van harte welkom. Deze mensen gaven anderen de kans eens stil te staan in de grote kathedraal, een plek van stilte, zich daar te bezinnen en iets van spiritualiteit te beleven.” Zulke momenten kunnen altijd weer leiden tot een gesprek. “De apostel Paulus reisde ook altijd van stad naar stad om het evangelie te brengen. We hebben een goed voorbeeld wat dat betreft”, besluit Barentsen.  III

Jack Barentsen (red.), Zoektocht naar hoop voor de stad, Halewijn, Antwerpen, 210 blz.
Bestellen kan via www.kerknet.be – Klik op shop.

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​