Tertio 1011 - Religieus ongeletterde ouders kiezen bewust voor katholieke school

Religieus ongeletterde ouders kiezen bewust voor katholieke school

Hebben katholieke (basis)scholen nog reden van bestaan als steeds minder leerlingen en hun ouders katholiek zijn? Zeker wel, volgens onderzoek van Toke Elshof (Tilburg University). Toenemende onkerkelijkheid blijkt geen reden om die scholen te sluiten. Integendeel, hun maatschappelijke relevantie stijgt.

Frederique Vanneuville

“In mijn eerdere onderzoek naar de overdracht van godsdienstigheid binnen families bleken ouders redelijk tevreden met wat ze hun kinderen over religie konden meegeven. In mijn jongste onderzoek ligt dat anders. Hun religieuze ongeletterdheid is toegenomen”, vertelt Toke Elshof, universitair docent aan het Tilburg Cobbenhagen Center. “Vanwege de religieuze diversiteit staat religie tegelijk wel vaker op de maatschappelijke agenda, waardoor die religieuze ongeletterdheid een probleem vormt. Uit de interviews voor mijn jongste onderzoek blijkt nu dat ouders verwachten dat de school hen daarin tegemoetkomt.” Die uitkomst is verrassend, want gewoonlijk wordt aangenomen dat de dalende kerkelijkheid onder ouders katholieke scholen overbodig of zelfs ongewenst maakt.

Minderheid

In Nederland bezoekt ongeveer een derde van alle lagereschoolkinderen een katholieke school, terwijl slechts een minderheid van hen uit een praktiserend katholiek gezin komt. Dat was voor Elshof de aanzet om te onderzoeken wat ouders tot die schoolkeuze beweegt, hoe die keuze te begrijpen is tegen hun levensbeschouwelijke achtergrond en wat hun verwachtingen zijn ten aanzien van de katholiciteit van de school. Daarvoor ging ze over heel Nederland in gesprek met ouders uit twee types katholieke basisscholen: scholen die van zichzelf vinden dat ze sterk op de katholieke identiteit betrokken zijn en scholen die dat niet vinden van zichzelf. Daarbinnen zocht ze naar ouders die sterk op de identiteit betrokken waren, en ouders bij wie dat niet het geval was. Zo vond ze vier categorieën ouders: kerkelijk (katholiek of protestants), randkerkelijk, onkerkelijk en islamitisch. Opmerkelijk: in de categorie ‘kerkelijk’ vond ze gemakkelijker protestantse ouders dan katholieke. Een verklaring daarvoor ziet Elshof in het feit dat katholieken over het algemeen minder gewoon zijn over hun geloof te praten dan protestanten. Er lijken bovendien feitelijk minder kerkbetrokken katholieke ouders te zijn.

Nostalgisch

In de interviews herkende Elshof het verlangen naar gedeelde waarden en normen dat onder veel Nederlanders leeft. Jonge ouders bleken vaak nostalgisch naar de veiligheid en verbondenheid waarvoor het katholicisme vroeger borg stond. “Zij stellen vragen bij de toekomst van hun kinderen in een samenleving die anoniemer wordt, relaties instrumentaliseert en sterk prestatiegericht is. Dat leidt tot onzekerheid en onveiligheid, een gevoel dat door de toenemende religieuze diversiteit nog wordt versterkt.” Dat gevoel speelt een rol in de schoolkeuze, zag Elshof: “Een katholieke school sluit aan bij de waardeoriëntatie in het huiselijke leven en verschaft zo als het ware een dak boven de ziel. Tegelijk leert ze kinderen in een veilige omgeving een eigen levensbeschouwelijke weg en houding te kiezen in een maatschappelijke context van religieuze diversiteit. Zo slaat de school een brug tussen het huiselijke en de samenleving”.

“Verstand hebben van religie en dat goed en eigentijds overbrengen aan je leerlingen, is precies je corebusiness als katholieke school”, stelt Toke Elshof met klem.  © rr


Goede herinneringen

De tijd dat er vanzelfsprekend drie partners waren in de godsdienstige opvoeding van kinderen – gezin, school en kerk – is voorbij. “Vanwege de onkerkelijkheid is de kerk als partner weggevallen en het lijkt erop dat ouders verwachten dat de school dat volledig overneemt. Dat is bij uitstek het geval bij de tweede en derde categorie ouders, want voor de religieuze vorming van hun kind zijn zij nog meer afhankelijk van de school dan kerkelijke of islamitische ouders. Zij hebben dan ook het meest belang bij een school met een duidelijk katholiek profiel”, merkt Elshof op. Juist bij onkerkelijkheid neemt het maatschappelijke belang van confessioneel onderwijs toe.

Goede herinneringen

“Het gros van de onkerkelijke ouders komt uit een familie die ooit wel kerkelijk was. In die families leven goede herinneringen aan wat zij zelf op de parochieschool hebben meegekregen aan Bijbelverhalen, samen bidden, vieringen in de kerk enzovoort. Die goede kant van het katholieke onderwijs gunnen ze hun kinderen ook. Ze zijn niet zo anti als je zou kunnen verwachten, al willen ze niet terug naar de ouderwetse parochieschool. Ze vinden dat religieonderwijs open-minded en uitnodigend moet zijn, zeker niet verplichtend. Dat vinden trouwens alle ouders die ik interviewde.”
Katholieke scholen hebben echter niet per se de nodige expertise in huis voor die taak en bovendien hebben ze sowieso al veel op hun bordje liggen. Daarom zijn er die de bal terug in het kamp van de ouders leggen. “Dat is niet alleen vreemd maar ook niet verstandig. Zo missen ze een kans om tegemoet te komen aan een maatschappelijk probleem”, meent de onderzoekster. Ze benadrukt dat het bijbrengen van religieuze geletterdheid gewoon thuishoort in het rijtje van wiskunde, vreemde talen, wereldoriëntatie enzovoort. “Zelfs openbare scholen zien dat steeds meer in. Verstand hebben van religie en dat goed en eigentijds overbrengen aan je leerlingen, is precies je corebusiness als katholieke school”, stelt Elshof met klem.

Prachtige taak

“Katholieke scholen in Nederland zijn ontmoetingsscholen voor ouders en kinderen met een verschillende maatschappelijke achtergrond, zowel sociaaleconomisch als cultureel-religieus”, merkt de docent op. Ze spoort de scholen aan de rijkdom die ze in huis hebben, uit te buiten en daar hun kracht van te maken: “Confessionele scholen zijn gewend dat religie ertoe doet. Laten ze ter harte nemen waar ze goed in zijn, want daarmee dienen ze een maatschappelijk belang. Ouders zien heel goed dat religie feitelijk integraal deel uitmaakt van het maatschappelijke leven en dat hun kinderen daarin moeten worden opgevoed. Dat is een prachtige taak voor het confessionele onderwijs en zeer relevant binnen een cultuur die het religieuze liever wil verbannen naar de privésfeer. Het is ronduit een gemiste kans wanneer een school haar katholieke identiteit niet belangrijk acht. Veel van de ouders die ik sprak, gaven zelfs te kennen dat de school haar katholiciteit gerust wat meer in de verf mag zetten en er meer fierheid over mag tonen. Waar scholen dat doen, werkt dat enthousiasmerend, bij zowel de kinderen als de ouders. Dat is alleszins hoopgevend”.  III
 

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​