Tertio 1009 - Zo onvoorwaardelijk mogelijk nabij

Standpunt Frederique Vanneuville

Zo onvoorwaardelijk mogelijk nabij

Na 25 jaar komen de Belgische bisschoppen vandaag nog een keer met een verklaring over de begeleiding van mensen aan het levenseinde. De titel, Uw hand in mijn hand, benadrukt meteen al de grondgedachte ervan: God wil de lijdende en stervende mens nabij zijn, Hij “laat mensen nooit vallen, wat er ook gebeurt”. Met deze tekst willen de bisschoppen vooral “pastoraal werkenden een hart onder de riem steken bij hun kostbare taak”. Die waardering zal velen goed doen. Ze erkennen dat het ook voor pastores “lang niet evident” is bij stervenden aanwezig te zijn en te blijven, “ook in situaties van onmacht” en “zeker wanneer mensen uitspreken dat ze verlangen naar de dood”.

Dat laatste slaat ook – hoewel niet uitsluitend – op mensen met een euthanasievraag. Dat is goed, want de pastorale praktijk leert dat het precies bij hen letterlijk van levensbelang is in gesprek te blijven en “de vraag achter de vraag” uit te klaren. De pastor kan dan tegelijk ook zijn verbindende rol ten volle opnemen en ruimte helpen scheppen voor de relationele kant van autonomie.

Duidelijk weerwoord

Uw hand in mijn hand herhaalt niet nogmaals de argumenten tegen euthanasie die reeds in de verklaring van 1994 uit de doeken werden gedaan en die in het heetst van de politieke strijd in twee brieven in 2001 en 2002 kracht werden bijgezet. Wel bevat de tekst een duidelijk weerwoord tegen het verwijt dat het kerkelijke euthanasiestandpunt het verlangen naar een menswaardig levenseinde niet au sérieux neemt en onbarmhartig is. Wat de goegemeente ook moge denken, de kerk laat een stervende nooit in de steek, ook niet wie de vraag naar euthanasie stelt en zelfs niet wie de wettelijke procedure heeft opgestart. Veiligheidshalve laten de bisschoppen daarop wel volgen dat dat “geenszins een goedkeuring van wat dan ook” inhoudt.

Lastige grenzen

De focus van Uw hand in mijn hand ligt niet op euthanasie. De tekst benadert het levenseinde in brede zin. Maar aangezien dit de eerste verklaring is waarin de bisschoppen het thema nogmaals uitdrukkelijk aansnijden sinds de euthanasiewet in 2002 in werking trad, is het logisch dat lezers hem ook (vooral?) door die bril zullen bekijken. Het uitgangspunt van een barmhartige, liefhebbende, nabije God, onvoorwaardelijke Bondgenoot van broze mensen, is daarom des te meer een sterke boodschap. Maar die botst op lastige grenzen. De bisschoppen geven zelf aan dat de pastor kan lijden onder de twijfel “of het goed was wat men deed, of men zich niet heeft gecompromitteerd met iets waar men – en de kerkgemeenschap die men vertegenwoordigt – principieel niet achter staat”. Die twijfel leeft ook bij patiënten en families. Het is de vraag of “daarover open communiceren met anderen” en “zelfzorg”, wat de bisschoppen in dat geval aan de pastor aanbevelen, volstaan. Als open communicatie er bijvoorbeeld toe leidt dat het viaticum – de laatste communie – of een kerkelijke begrafenis wordt geweigerd, hoe blijft dan het beeld van Gods nabijheid, “wat er ook gebeurt”, overeind? Dan toch maar beter angstvallig zwijgen over de euthanasie of doen alsof je neus bloedt?

Oncomfortabele spagaat

Zolang niet helder is hoe de pastorale keuze voor volgehouden nabijheid, het behoeden van de gewetensvrijheid van iedere gelovige en de zorg voor de rechte leer zich tot elkaar verhouden, blijft de oncomfortabele spagaat en botst de belofte van Gods onvoorwaardelijke nabijheid op de geldende restricties inzake toegang tot sacramenten en rituelen. Dat de normalisering van euthanasie toeneemt, ook onder katholieken, is een extra reden om hierin meer helderheid te scheppen. Om diezelfde reden had er een krachtiger geluid mogen klinken over de vele pijnpunten van 17 jaar euthanasiepraktijk en een gefundeerd pleidooi voor meer mensen en middelen in levenseindezorg, adequate pijnbestrijding en de verdere uitbouw van palliatieve – inclusief spirituele – zorg. Want als er geen garantie is dat stervende mensen de zorg krijgen die ze nodig hebben zodat ze niet ondraaglijk moeten lijden, komt het verwijt van een onbarmhartige kerk toch weer om het hoekje loeren. III

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​