Tragische illusie

Geert De Kerpel / Vijftien jaar na de goedkeuring van de euthanasiewet in ons land heeft een nieuwe doorbraak plaats. Dit keer in alle stilte. Tertio achterhaalde dat nu ook in de psychiatrische centra van de Broeders van Liefde in België actieve voortijdige levensbeëindiging niet langer principieel wordt uitgesloten. De bocht is vorige maand bezegeld in een brief van het bestuur aan al zijn directies en artsenkorpsen. Ook opmerkelijk: de generale leiding van de congregatie in Rome gaat hiermee uitdrukkelijk niet akkoord. Hoezeer hij in een contact hierover met Tertio aangeeft de interne lijnen open te houden (zie blz 10-11), deze ommezwaai bij het Belgische provincialaat moet voor de Vlaamse broeder René Stockman, die sinds jaren het hoofdbestuur leidt en zich altijd fel tegen euthanasie heeft gekant, een bittere pil zijn. 

Nog frappanter is dat die koerswijziging zelfs slaat op wie psychisch lijdt in een niet-terminale situatie. Voor alle duidelijkheid, dit gaat concreet onder meer over wie lijdt aan schizofrenie, persoonlijkheidsstoornissen, depressie, autisme, eenzaamheid of het onvermogen sociale contacten te onderhouden. Allemaal psychische aandoeningen die in aanmerking kunnen komen om over te gaan tot euthanasie. Wat effectief ook reeds tientallen keren gebeurde, alleen al tussen 2012 en 2015, zoals het meest recente tweejaarlijkse rapport van de Federale Controle- en Evaluatiecommissie van vorig najaar glashelder uitwijst.

Over de klassieke ideologische grenzen heen zijn heel wat experten in ons land tot het besluit gekomen dat in dergelijke gevallen euthanasie evenwel moet worden verboden. Want hoe reëel en erg psychisch lijden ook kan zijn, een objectiveerbare grond ontbreekt. Uiteindelijk geldt alleen het woord van wie lijdt om dat in te schatten en het is zeer de vraag in welke mate die dat correct kan doen. En niet het minst: hoe uitzichtloos is dat lijden? Want eigen eraan is net dat het verbonden is met een verandering in functioneren dat wel degelijk, en soms zelfs vrij plots, ten goede kan omslaan. Sommigen die ongeneeslijk werden verklaard en toestemming voor euthanasie kregen, zagen daarvan af nadat ze in het duister nieuw licht zagen, hoe broos ook.

Nu ook in de psychiatrische centra van de Belgische Broeders van Liefde euthanasie principieel wordt toegelaten, zijn er in de Belgische zorgsector haast geen plekken meer te vinden waar euthanasie niet tot de mogelijkheden behoort. En dat wordt in onze samenleving doorgaans volstrekt normaal gevonden. Maar dat is het helemaal niet, zoals Dorien Pessers, Nederlands hoogleraar Rechtstheorie, onlangs nog beargumenteerde in een opinie in NRC Handelsblad. Zij wees er terecht op dat de eerste taak van de staat erin bestaat het leven te beschermen, altijd en overal. Een gemeenschap kan gewoonweg niet duurzaam overleven wanneer er geen verbod op doden bestaat, ook voor de staat zelf. Normering van hulp bij zelfdoding leidt tot normalisering van zelfdoding. En die normalisering heeft zijn invloed op de zogenaamd vrije wilsbeschikking. Het aanbod creëert ook hier de vraag, betoogt Pessers. 

Nee, het is heus geen toeval dat we in de nieuwe visietekst van de Broeders van Liefde meteen lezen dat die tevens wellicht kan worden toegepast in ouderenzorg en welzijn en ook de gedelegeerd-bestuurder tegenover Tertio dat open laat. Overigens is het een tekst die met geen woord verwijst naar de rijke Bijbelse traditie waarin de zorggroep wortelt. 

Overdreven stemmingmakerij? Kijk dan vooral naar de nieuwe reeks Topdokters op Vier. Daarin wordt onder anderen hoogleraar Wim Distelmans (VUB) gevolgd. Al in de eerste aflevering kwamen enkele hoogbejaarde dames bij hem op consultatie en verzochten om euthanasie. Alsof het de doodgewoonste zaak van de wereld is. En we vinden dat nog een grote vooruitgang ook. Alsof we met het omarmen van de dood pas echt de zo begeerde absolute vrijheid hebben (uit)gevonden. Wat een tragische illusie.

Uw reacties zijn welkom op geert.dekerpel@tertio.be