Vizier:

Slikken of spreken

Politici die hun verantwoordelijkheid nemen, zoals onlangs Frank Vandenbroucke (SP.A), worden meteen een kopje kleiner gemaakt. Het schrijnende gebrek aan een debatcultuur in onze samenleving heeft mede tot gevolg dat handige reclamejongens vrij spel krijgen.

Koenraad De Wolf | We bevinden ons in een bevreemdende, bijna surrealistische toestand”, stelt de Antwerpse hoogleraar Bea Cantillon in de Tête-à-tête (zie blz. 14-15). “Iedereen weet dat we afstevenen op grote moeilijkheden, maar plannen zijn niet voorhanden en over de toekomst wordt nauwelijks nagedacht. Wie zijn kop boven het maaiveld uitsteekt, zoals Frank Vandenboucke, wordt meteen een kopje kleiner gemaakt. Dat illustreert ons schrijnend gebrek aan een debatcultuur.” De diepgravende analyse van SP.A-politicus Vandenbroucke die zes maanden na zijn verbanning uit de Vlaamse regering het stilzwijgen doorbrak, sloeg spijkers met koppen. Ons land heeft nood aan een ongeziene budgettaire sanering, we moeten langer werken om de kosten van de vergrijzing te beheersen en er moet meer aandacht gaan naar activering van werklozen en een strengere aanpak van de bonussen.

Maar zijn oproep voor een ernstiger sociaaleconomisch beleid viel op een koude steen. Veel steun uit de politieke wereld kreeg hij niet. De SP.A in het bijzonder liet de sombere maar correcte analyse van Vandenbroucke aan zich voorbijgaan. Erger nog. Hij werd in eigen kringen ofwel weggehoond – “we kennen Frank, hé” – ofwel in een hoekje geduwd – “hou geen rekening met hem en laat hem vooral niet de partijkoers bepalen”. Andere opties: hij werd ervan beschuldigd een nestbevuiler te zijn die erop uit is “een controverse te creëren”, ofwel afgemaakt - “Frank wandelt wel vaker langs het mistroostig kantje van het leven”. Vele anderen speelden op de man, niet op de bal: “Hij stelt zich boven alles en iedereen. Zelfs als Caroline Gennez een compromis zou maken, zal het snel opnieuw ruzie zijn.”

In ons politiek bedrijf is weinig of geen plaats voor het verkondigen van een eigen visie. Kritiek op de delicate evenwichten is een zeer riskante onderneming. Alle deelnemers houden eraan de partijkoers collegiaal te volgen. Want één pion verschuiven, houdt een gevaar in voor alle pionnen op het schaakbord. Door hun tot in de kleinste gemeenten uitgebouwde netwerk malen de partijen en hun bevriende belangengroepen elke vorm van protest fijn. Die top-downaanpak die bijna in onze genen zit, leidt tot passiviteit en onverschilligheid. Herkent u niet de volgende situatie? Op bijeenkomsten blijven de eerste rijen steevast onbezet. En wanneer na een debat het publiek vragen mag stellen, heerst er bijna een akelige stilte, tot een ‘bekende’ in de zaal een onschuldige vraag stelt. De echte vragen komen alleen aan bod bij het buitengaan, wanneer de microfoons zijn uitgeschakeld.

Door de kritische zin bewust te onderdrukken geraakte onze maatschappij bovendien almaar meer in de greep van handige reclamejongens. Kijk maar naar de stille indoctrinatie van de televisiecultuur, waarvoor velen elke dag uren zitten gekluisterd. Slikken ze in een eenrichtingsverkeer alle hapklaar geserveerde pulp of denken ze er toch nog het hunne van? In die ‘slikcultuur’ waarin alles hapklaar is gekookt, is een kritische houding overbodig, ja zelfs wereldvreemd. Is het niet ontluisterend hoe jongeren, maar ook volwassenen, dag na dag dreigen mee te schuiven naar de banaliteit? Hoewel de wellicht definitieve afrekening met Vandenbroucke een waarschuwing inhoudt aan het adres van al wie hardop wil meespelen en meespreken, heeft onze samenleving meer dan ooit nood aan kritische stemmen. Want we stevenen, zoals Cantillon stelt, af op grote moeilijkheden.

Uw reacties zijn welkom op koenraad.dewolf@tertio.be.