Tertio 932-933 - De tijden begrijpen

Standpunt Emmanuel Van Lierde

De tijden begrijpen

Televisie, radio en internet overspoelen ons dagelijks met schokkende of op z’n minst weinig opbeurende nieuwsfeiten. Niet zelden valt het woord  “historisch”  bij ongeziene, onuitgegeven en onverwachte gebeurtenissen. De wereld verandert razendsnel en de onoverzichtelijkheid neemt almaar toe. We leven in rare tijden, zoveel is zeker. Veel mensen hebben het gevoel dat hen iets boven het hoofd hangt, dat het morgen niet beter wordt, dat de wereld naar de haaien gaat.

Net in zulke verwarrende tijden groeit de behoefte de vele losse eindjes weer aan elkaar te knopen, de wereld in kaart te brengen, zin en betekenis te geven aan wat her en der gebeurt door dat alles in een groter verhaal te plaatsen. Dat onstuitbare verlangen naar een zingevend kader om onszelf en de werkelijkheid te begrijpen, verklaart wellicht de aantrekkingskracht van enkele – op z’n zachtst gezegd – merkwaardige boeken die de ambitie hebben heel het verleden van de mensheid te overschouwen, met de intentie zo tegelijk de toekomst inzichtelijk te maken. Nostalgie naar het  “verloren paradijs”  en doemdenken over wat komen gaat, schijnen eveneens vaste ingrediënten in die cocktails van geschiedschrijving – misschien veeleer mythologie – en futurologie.

Tot de internationale bestsellers die het afgelopen jaar ook bij ons furore maakten, horen bijvoorbeeld de twee lijvige volumes van Yuval Noah Harari: Sapiens. Een kleine geschiedenis van de mensheid en Homo Deus. Een kleine geschiedenis van de toekomst. De historicus van de Hebrew University of Jerusalem betreurt dat de politiek geen droombeelden, geen ideologie, geen zingevende boodschap meer aanreikt, want de mens heeft juist behoefte aan een groot maatschappelijk verhaal waarin hij een rol te spelen heeft.  “We zijn in korte tijd ons kompas in de wereld kwijtgeraakt. Dat is een historisch novum.”  Harari pent dan maar zelf een visioen neer.

Minder omvangrijk, maar met hetzelfde opzet publiceerde zijn Duitse collega Philipp Blom het boek Wat op het spel staat. Het antwoord?  “Alles.”  De neoliberale markteconomie en de democratie staan onder druk, de klimaatverandering zal verwoestende gevolgen hebben en slimme robots pakken onze jobs af. Al beseffen we dat alles, we zien geen alternatieven en antwoorden op de uitdagingen van vandaag met de oplossingen van gisteren. Of we laten ons verlammen door angst. Ieder pleidooi voor noodzakelijke veranderingen roept het doembeeld van verslechtering en achteruitgang op. Blom raadt aan onze menselijkheid en rationaliteit te bewaren en vooral de  “gemeenschappelijke hoop”  te voeden.

Dat sommigen een uitweg in het verleden zoeken, blijkt ook uit de revival van Oswald Spenglers De ondergang van het Avondland. Is het toeval dat precies nu voor het eerst een integrale Nederlandse vertaling van dat tweedelige werk van 1918 en 1922 verschijnt? Of is het een zoveelste teken aan de wand van de behoefte aan synthese in  “vloeibare”  tijden?

Ook christenen hebben altijd getracht  “de tekenen van de tijd”  te verstaan. Ze waren en zijn daarbij niet immuun voor de verlokkingen van het cultuurpessimisme, maar wie vanuit  “het licht van het evangelie”  naar de werkelijkheid kijkt, kan zich nooit helemaal overleveren aan doemdenken. Er blijft een diepe   “hoop tegen alle wanhoop in”  leven vanuit het geloof dat God zijn schepping nooit in de steek zal laten. Ook Tertio analyseert vanuit christelijk perspectief onze realiteit en zoekt met het evangelische kompas een weg in deze wereld te banen. Van groot belang in onze recente westerse geschiedenis waren de sixties. Ze luidden gigantische omwentelingen in: van ontvoogding over ontzuiling tot ontzieling. Een halve eeuw na de Summer of Love en mei ’68 maakt Tertio in zijn special de balans op. Zonder helder zicht op die emancipatiebewegingen en hun gevolgen – ten goede en ten kwade – zijn ook de crises van kerk, geloof en traditie niet te vatten. Onze tijd begrijpen is een eerste noodzakelijke stap. Pas daarna valt na te gaan welke relevantie de Blijde Boodschap kan hebben voor onze tijdgenoten.

Uw reacties zijn welkom op emmanuel.vanlierde@tertio.be

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)
In de spotlight: 

“Verboden te verbieden”

Deze kerst- en nieuwjaarsperiode valt halfweg de herdenkingen van de Summer of Love in 1967 en van mei ’68. Wat hebben die kantelmomenten in onze cultuur teweeggebracht? Waar staat Europa vijftig jaar later? Onder het motto  “Verboden te verbieden”  werd geageerd tegen bevoogdende instanties en verknechtende structuren, maar welke prijs werd er voor die emancipatie betaald? Deze kerst- en nieuwjaarsspecial legt die vragen voor aan negen binnen- en buitenlandse denkers.
» Lees verder

De tijden begrijpen

Televisie, radio en internet overspoelen ons dagelijks met schokkende of op z’n minst weinig opbeurende nieuwsfeiten. Niet zelden valt het woord  “historisch”  bij ongeziene, onuitgegeven en onverwachte gebeurtenissen. De wereld verandert razendsnel en de onoverzichtelijkheid neemt almaar toe. We leven in rare tijden, zoveel is zeker. Veel mensen hebben het gevoel dat hen iets boven het hoofd hangt, dat het morgen niet beter wordt, dat de wereld naar de haaien gaat.
» Lees verder

“Hij is in ons midden”

Erwin Kräutler is sinds 1965 missionaris in Brazilië. Ook na zijn emeritaat als bisschop blijft hij werken met en voor de inheemse bevolking van het Amazonegebied. Kerstmis heeft voor hem dan ook niets van doen met sneeuw of dennenbomen zoals dat in zijn vaderland Oostenrijk het geval is. Maar leven in de periferie helpt hem des te meer door te dringen in de kernboodschap van Kerstmis: dat God midden onder ons mens wordt.
» Lees verder