Tertio 927 - Winter dreigt voor vluchtelingen op Griekse eilanden

Situatie Egeïsche Zee verslechtert opnieuw

Winter dreigt voor vluchtelingen op Griekse eilanden

De jongste maanden komen er opnieuw veel vluchtelingen toe op de Griekse eilanden, hoewel ze er vaak voor lange tijd vastzitten. Met de winter voor de deur leeft de vrees dat die komende koude periode uitdraait op een herhaling van vorig jaar, toen de kou zes mensenlevens eiste.

Toon Lambrechts /  Ondanks haar frêle gestalte straalt Safighe Gias een en al vastberadenheid uit. “Net als eenieder die opgesloten zit, verlang ik naar vrijheid. Wie in zijn rechten aangetast wordt, zoekt een manier om te protesteren, en dit is de mijne.” Al meer dan een week kampeert de jonge Afghaanse vrouw met haar familie en een tiental andere vluchtelingen op het centrale plein van Mytilini, de grootste stad van Lesbos. Vier van hen zijn in hongerstaking. Hun eis is eenvoudig. Ze willen weg van Lesbos, naar het vasteland. Samen.  “Mijn moeder en mijn zussen krijgen waarschijnlijk wel toestemming om verder te reizen, maar ik bijvoorbeeld niet”, gaat Gias verder.  “Onze familie dreigt zo uit elkaar te vallen en dat laten we niet gebeuren. We blijven hier tot het einde. De autoriteiten willen ons hier weg, maar we wijken niet.”

Jong leven niet verspillen
Gias en haar familie zitten al een maand op Lesbos. Voor ze naar Mytilini afzakte, zat de familie in het beruchte kamp van Moria, iets verderop in het binnenland van Lesbos. “Het leven daar is hard, zeker voor vrouwen. Er zijn onvoldoende voorzieningen om je te wassen, heel het sanitair is een puinhoop. Een dag bestaat uit verveling en aanschuiven in een lange rij voor een maaltijd.”  Als Afghaanse vluchtelingen in Iran werden ze uitgesloten van onderwijs en gezondheidszorg, wat hen het land deed verlaten. Dat ze met haar familie zou stranden in een tentenkamp aan de rand van Europa had Gias nooit verwacht. Hoewel de situatie op Lesbos verre van nieuw is, hadden ze geen informatie over wat er hen te wachten stond. Toch blijft ze hoopvol. “Laat ons samen vertrekken, dat is alles wat we vragen. We zijn nog jong, we willen onze tijd niet verliezen hier.”


Foto: Moria – bedoeld om 3.000 mensen op te vangen – barst met 5.300 vluchtelingen uit zijn voegen. Zelfs de omliggende olijfboomgaarden staan vol met tenten.  © TL

Slakkengang
De beruchte deal tussen de EU en Turkije van maart vorig jaar maakte een einde aan de toestroom van bootjes vol vluchtelingen op de eilanden in de Egeïsche Zee. Gedeeltelijk toch, want er bleven vluchtelingen komen. In theorie worden hun asielaanvragen behandeld op de eilanden. Wie in eerste instantie erkend wordt, mag doorreizen naar het vasteland.Wie een weigering krijgt, wordt gedeporteerd naar Turkije. In de praktijk vordert dat proces tergend traag en komen vele duizenden vluchtelingen vast te zitten op Lesbos, Samos en Chios. Zeker mensen uit Afrika, van wie de aanvragen nauwelijks bekeken worden door de bevoegde instanties, komen niet van de eilanden af. De levensomstandigheden in de opvangkampen zijn deplorabel, zeker in Moria en op Samos. Vorige winter was een dieptepunt, toen de winterkou zes mensenlevens eiste. In reactie daarop evacueerde de Griekse overheid heel wat vluchtelingen, maar sinds augustus komen er opnieuw meer mensen aan. Een plan om de winter door te komen en drama’s zoals vorig jaar te vermijden, is er evenwel niet.

Winterdrama
Na het vallen van de avond lukt het Moria binnen te glippen. Dat die plaats niet klaar is voor de winter, is overduidelijk. Het kamp – bedoeld om 3.000 mensen op te vangen – huisvest vandaag volgens de officiële cijfers 5.300 mensen. Onnodig te zeggen dat het uit zijn voegen barst, zelfs de omliggende olijfboomgaarden staan vol met tenten. Tussen de containerwoningen zijn overal geïmproviseerde tenten opgetrokken. Vorig jaar werden families nog in een aparte sectie opgevangen, nu lopen er overal kinderen rond. Hier en daar hebben vluchtelingen koffie- en theestandjes opgezet en een enkel kapsalon, wat Moria nog meer de allure van een dorp geeft, in plaats van een tijdelijke opvangplek. Met de eerste frisse nachten proberen mensen rond open vuurtjes de kou te verdrijven, iets wat haast niet anders dan fout kan gaan op een gegeven moment.

15.000 wachtenden
Dat Moria zo vol zit, komt deels omdat er sinds augustus weer meer mensen aankomen op de kusten van de Griekse eilanden. Op Lesbos zitten er volgens de cijfers van de Griekse overheid zo’n 8.000 mensen, op Chios 2.200 en op Samos 2.400. Ook op de kleinere eilanden Leros en Kos worden er vluchtelingen opgevangen. In totaal zitten er momenteel 15.000 vluchtelingen vast op de eilanden in de Egeïsche Zee, veel meer dan de opvangcapaciteit toelaat. “Gedeeltelijk is dat iets wat we ieder jaar zien, dat mensen nog net voor de winter de oversteek proberen te maken”, vertelt Irene Hollebrandse. Ze werkt voor Stichting Bootvluchteling, een Nederlandse ngo die zich vooral op medische zorg richt. Tot voor augustus kwamen er vooral Afrikanen. Die zijn er nog, maar de meeste nieuwe vluchtelingen komen toch opnieuw uit Syrië, Irak en Afghanistan.”

Onzekerheid weegt zwaar
De beperkte medische zorg in het kamp is een veel gehoorde klacht. Stichting Bootvluchteling heeft een medische post in Moria en het is inderdaad roeien met de riemen die er zijn, aldus Hollebrandse. “In het algemeen is de gezondheidszorg op het eiland niet te vergelijken met Nederland of België. Wij zijn er voor noodgevallen, niet voor zorg op lange termijn. Die beperkingen geven natuurlijk frustraties. De overbevolking van het kamp is een gezondheidsrisico op zich en de medische screening van mensen die pas aankomen, is niet rigoureus genoeg. Dat maakt dat er mensen in het kamp terechtkomen die daar niet zouden moeten zitten. Maar voor ons is er geen andere optie dan hiermee aan de slag te gaan.”

Veruit de meeste vluchtelingen hebben heel wat meegemaakt in hun land van herkomst en onderweg. Ook het lange wachten en de onzekerheid hebben een zware psychologische impact. “Iedereen die hier voor lange tijd is, draagt daar de sporen van mee”, zegt Hollebrandse, “al is het moeilijk oorzaak en gevolg te scheiden, want mensen torsen al zoveel met zich mee voor ze hier aankomen. Oorlog, folteringen, seksueel geweld,... Maar een plek als Moria is zeker geen goede omgeving om met trauma’s om te gaan, integendeel. Tijdens een interview voor de asielaanvraag moet je alles vertellen, want daar hangt zoveel van af. En vervolgens hoor je maanden niets. Uiteraard heeft die onzekerheid een extra zware psychologische impact, dat kan niet anders.”

Zelfredzaamheid
Ondanks de zware last die de vluchtelingenstroom de bewoners van Lesbos op de schouders legde, leeft er nog steeds veel solidariteit op het eiland. Een van de plekken waar die solidariteit vorm krijgt, is Mosaik. De organisatie, gevestigd in een statige oude woning in het centrum van Mytilini, focust voornamelijk op onderwijs, vertelt Stratos Stafilidis, maar biedt ook allerlei creatieve activiteiten, zowel aan vluchtelingen als aan de bewoners van Lesbos.  “Het idee aan de basis van Mosaik is dat we vluchtelingen motiveren zoveel mogelijk tijd buiten het kamp door te brengen. Wachten zonder eindpunt in zicht is bijzonder zwaar. De onzekerheid is slopend. Onze aanpak wil mensen hun waardigheid teruggeven door hen aan te spreken op hun zelfredzaamheid en hun eigen talenten. We behandelen hen hier als studenten, niet als vluchtelingen.”

Solidariteit
De Griekse taallessen en de betrokkenheid van de bevolking van Lesbos zijn belangrijke punten. “Niemand is naar het eiland gekomen met het idee er te blijven, maar mensen zitten hier nu eenmaal vast. Het is een gebrek aan informatie en het ontbreken van een plan van de overheid om hiermee om te gaan, dat mensen bezorgd en boos maakt. Maar ik ben trots op de solidariteit die de mensen van mijn eiland laten zien.”

Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)