Tertio 918 - “Kwetsbaarheid is des mensen, godzijdank”

“Kwetsbaarheid is des mensen, godzijdank”

“Het meest ontroerende is de kwetsbaarheid van God.”  Die overtuiging van de Zwitserse priester-theoloog Maurice Zundel heeft Erik Galle altijd erg getroffen.  “Als het echt waar is dat God liefde is, dan is Hij fundamenteel kwetsbaar, want zonder kwetsbaarheid is liefde  fake. Hoe ga je om met elkaars kwetsbaarheid? Dat is waar het in de liefde om gaat.”  Neem niets mee voor onderweg. Kwetsbaarheid als beeld van God trekt lezers door woord en beeld mee in die waarheid en in zichzelf.

Frederique Vanneuville / Erik Galle (1963) geeft in zijn boek veertig invalshoeken om naar kwetsbaarheid te kijken.  “Ik heb niet bewust naar dat symbolische aantal gestreefd. Ik had gewoon het gevoel:  ‘ik heb het gezegd’  en zocht daarna niet meer verder. Aanvankelijk was ik aan dit boek begonnen vanuit de centrale gedachte dat we al onze beelden van God telkens weer op nul moeten zetten. We  ‘hebben’  God niet, nu niet en nooit. Het is altijd zoeken en vinden en opnieuw verliezen. Hij is  ‘aan woorden vooraf’. Uiteindelijk is dat de impliciete basisintuïtie van het boek geworden. Ik wilde komen tot een eenvoudig format waarin herkenbare ervaringen uit het gewone leven – een huis renoveren, op weg zijn, iets kwijt geraken, een verzekering afsluiten,… – de overgang maakten naar het religieuze. Het werd een tekst met een gebed en een verdiepend beeld, en dat dus veertig keer.”


Copyright foto: Kim Van Puyenbroeck

Blijvende opgave
Voor de sprekende foto’s waagde Galle zich buiten zijn comfortzone.  “Voor dit boek heb ik echt de kaart getrokken van originele beeldtaal die mij raakt, veeleer dan zomaar te zoeken naar een bijpassende afbeelding. Er zijn geen digitale of andere kunstgrepen aan te pas gekomen. Wat je ziet, is authentiek: de foto zoals die is genomen, met heel gewone dingen. Ik heb daar nooit lessen voor gevolgd en welbeschouwd kan ik dat niet. Desondanks ga ik telkens weer aan de slag, vanuit een appel om dingen te creëren, zonder te weten wat er komt. Wat dan geboren wordt, is voor mij pure gave en een bron van grote dankbaarheid.”  Het is die ontvankelijke grondhouding waar de titel van het boek naar verwijst.  “De neiging om vooraf te plannen en je op van alles te voorzien, is normaal en natuurlijk, maar verhindert je onbevangen en ontvankelijk te zijn voor wat zich onderweg aandient. Je ontdoen van wat je liefst zou willen meenemen, is een blijvende opgave. Daarom:  ‘neem niets mee voor onderweg’, behalve dan dat devies zelf – om je eraan te herinneren dat je het moet afleren en om in te zien dat het beter zo gaat. En dan te mogen ervaren dat je soms geheel onverwacht boven jezelf uitgetild wordt. Want de plek waar het gebeurt, is onderweg, niet vooraf.”

Gerammel
“Het leven zie ik als rijden met een auto die wat rammelt. Dat geluid begint na een tijdje ferm te vervelen en houdt pas op als we stilstaan. Daarom zoeken we een garagist die het probleem voor ons kan fiksen, want het leven staat nooit stil. Wie naar een arts of therapeut gaat met de grote verwachting dat wat er in zijn of haar leven  ‘rammelt’,  daar opgelost zal geraken, ziet evenwel over het hoofd dat zo’n storend geluid normaal is en dat alle mensen er in meerdere of mindere mate last van hebben. Integreren van kwetsbaarheid is niet iets van: als je ze aanvaardt, verdwijnt ze. De clou is net dat kwetsbaarheid niet overgaat en er nu eenmaal wezenlijk bij hoort, ook al is ze niet de sociale norm en evenmin evident voor het zelfbeeld – een ervaring die mij niet vreemd is.”

Buigen om niet te kraken
Als therapeut is Galle gevoelig voor het gemak waarmee mensen gelabeld worden.  “Al wie niet zoals de  ‘sterken’  boven een bepaalde maatstaf uitsteekt, is  ‘zwak’. Nochtans loopt die sterke mens misschien ook op de toppen van zijn tenen. Wat is er toch zo kwalijk aan kwetsbaar zijn? Het betekent dat je niet zelfgenoegzaam bent, dat je goed beseft dat niet alles in je leven rozengeur en maneschijn is, dat je soms bang bent en weet dat je niet alles kan – dat is toch geen probleem? Kwetsbaarheid is des mensen, godzijdank.”  Met een beeld maakt Galle verder zijn punt:  “De kracht van bomen ligt in de mate dat ze kunnen buigen. Hoe meer ze star rechtop blijven staan, zelfs in een hevige storm, hoe groter de kans dat ze ineens hoe dan ook kraken. Daarom is narcisme zo’n probleem. Kwetsbaarheid en weerbaarheid zijn niet in tegenspraak met elkaar. Integendeel, ze horen samen als een tweeling. Als je in je leven je kwetsbaarheid op het spoor komt, word je net sterker”.

God bij de psychiater
De kwetsbaarheid van God zelf – centraal thema in de geschriften van de Zwitserse priester-theoloog Maurice Zundel (1897-1975) waarover Galle eerder een boek schreef  –  blijft de priester ontroeren.  “Als het echt waar is dat God liefde is, dan is Hij kwetsbaar. Wij kunnen Hem immers afwijzen door te zeggen dat we niet in Zijn onvoorstelbare liefde geïnteresseerd zijn. Gods kwetsbaarheid komt uiteraard ultiem aan het licht in de lijdende Christus – iemand doden is de uiterste, meest fundamentele vorm van afwijzing – maar reeds in Zijn liefde wordt ze in alle eenvoud zichtbaar.”

“Mocht je God bij een psychiater zetten, dan zou Hij wellicht als veel te zwak gediagnosticeerd worden: te empathisch, te vergevingsgezind, te weinig assertief. Terwijl daarin net het wonder ligt, dat God die twee aspecten – kwetsbaarheid en weerbaarheid – in zich verenigt.”  Ook daarin is de mens beeld van God, vindt Galle.  “Tenminste, als de humus van die twee aspecten niet de hybris is, maar de nederigheid: je grenzen erkennen, bewaken en toegeven. In al je kwetsbaarheid tegelijk fundamenteel vertrouwvol en nederig in het leven staan, vanuit het besef door God bemind te zijn zoals je bent, doet je als mens groeien. Juist dan ben je waardevol én krachtiger. Theologie en psychologie komen hier samen.”

Pure nonsens
Galle houdt van het merkwaardige verhaal in Genesis 32 over Jakob die met de engel vecht aan de oever van de Jabbok, een plaats die hij daarna Pniël noemt omdat hij God van aangezicht tot aangezicht heeft ontmoet en desondanks in leven is gebleven.  “Zo’n intieme ontmoeting met God kan blijkbaar niet anders zijn dan een gevecht waar je niet ongeschonden uit komt. Het bewustzijn van je kwetsbaarheid blijft je altijd bij.”  Over het verlangen naar ontmoeting tussen God en mens spreekt de auteur zelf ook graag in beelden.  “Stel je voor dat je een afspraak hebt met God. Je bent mooi op tijd en wacht en blijft wachten en uitkijken, maar Hij daagt niet op en teleurgesteld vertrek je dan maar. Achteraf vraagt Hij waar je toch was. Blijkt dat je Hem overal buiten hebt gezocht, terwijl Hij je al die tijd opwachtte in je binnenkant. Of ook: als je hele leven erop gericht is zo hoog mogelijk te geraken op de sociale ladder, zal je Hem niet vinden, want Hij staat helemaal onderaan. Die fundamentele ommekeer waar ook Paulus voortdurend van getuigt, is wereldschokkend. Voor onze samenleving is zulke taal pure nonsens.”

Valse zekerheden
Het lijdt voor Galle nochtans geen twijfel dat vrede met jezelf maar mogelijk is als je in contact bent met je kwetsbare zelf.  “Soms lijken Google en Facebook de voorkeuren van mensen beter te kennen dan zijzelf, omdat hun innerlijk hen vreemd is. De illusie dat we onkwetsbaar zijn, is in feite belachelijk, hoezeer er ook geschermd wordt met valse zekerheden. En dat weet iedereen heus wel. Als die fundamentele kwetsbaarheid ter sprake kan komen – waar niet iedereen voor openstaat –, werkt dat erg verbindend omdat we allemaal diezelfde ervaring delen.”

/    Boekvoorstelling met voordracht door Manu Keirse op zondag 24 september om 11.15 uur in de abdij Bethlehem, Zellaerdreef 5, Bonheiden. Inschrijven: 03/210 08 14 of halewijn.uitgaven@kerknet.be

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)