Tertio 897 - Genereus leven

Column Steven Vanackere

Genereus leven

Een goede vastentijd maakt enkele knopen in het leven losser, zeker die van onze gehechtheid aan materiële en onbenullige dingen. En wat zich bij het begin van de veertig dagen nog leek aan te bieden als een frustrerend offer en een verlies aan  joie de vivre, blijkt uiteindelijk net gelukkig te maken, omdat het de ziel terug in contact brengt met een herwonnen vrijheid.

Ziel
De ziel? Je zou aarzelen om dat woord in 2017 te gebruiken. René Descartes deinsde er 370 jaar geleden nochtans niet voor terug, toen hij zijn allerlaatste boek schreef: Les passions de l’âme. Descartes onderzocht er hoe een mens meester kan worden van het eigen leven, met wijsheid – een perfect intellect – en deugd – een perfecte wil – als vrucht van een levenshouding die elke mens zou moeten nastreven. Descartes schoof een heerlijk levenskrachtig woord naar voren om dat ethische ideaal te benoemen:  “generositeit”. Het is een filosofische paradox dat de man die via het  “cartesiaanse denken”  vandaag nog geassocieerd wordt met een calculerende denkstijl zich bediende van zo’n genereus woord.


Copyright foto: RR

Zelfgave
Na de vastenperiode biedt Pasen een uitgelezen kans om na te gaan of we wel echt genereus in het leven staan. Pasen is immers bij uitstek het feest van de generositeit. Dat blijkt in elk onderdeel van dat wonderlijke verhaal van zelfgave. De vrijgevigheid van de eerdere broodvermenigvuldiging blijkt uiteindelijk helemaal niet gericht te zijn op een of andere verwachte tegenprestatie, zoals bescherming tegen de Romeinen. Wanneer Christus afziet van de weg van het geweld, zelfs tegenover het verraad van de Judaskus, is dat een haast onbegrijpelijke daad van immense generositeit. Dat is het geruststellen van de misdadiger die naast hem aan het kruis hangt natuurlijk ook. Het ultieme offer van het eigen leven krijgt in de onverklaarbare opstanding ook het ultieme genereuze antwoord. De dood is geen definitieve streep. Geen enkele tegenslag is onherroepelijk. Voor de liefde is op termijn niets onmogelijk.

Onvermogen
Dat zijn wel veel paradoxen in één verhaal. Het moderne rationalisme bekijkt generositeit met een scheef oog. Onze rationaliteit – het  “perfecte intellect”  van Descartes – is in de afgelopen eeuwen op gespannen voet komen te staan met waarden en gevoelens, dingen die niet gemakkelijk in een mathematische formule of een te optimaliseren nutsfunctie te gieten vallen. Moderne mensen zijn vaak allergisch aan paradoxen. Generositeit wordt dan snel als irrationeel gezien. Voor je het weet, vergeef je iemand die het niet verdient. Doe je iets voor het milieu zonder overheidssubsidie. Zet je budgetten in voor personen die geen terugverdieneffecten genereren. En voor je het weet, geef je een voltijds loon aan een mens die maar een halve dag is komen werken. Dat botst met onze berekenende logica. Met zulke dwaasheden versterken we de concurrentiekracht van onze economie natuurlijk niet.

Deugd doen
Maar zonder generositeit wordt onze wereld schraal. Wie zich te veel bekommert over de wederkerigheid die onze mooie geste moet uitlokken, vergiftigt de rijke bron van het genereuze leven. Vrijgevigheid is erg slecht in rekenen. Desnoods laat ze zich bedotten. Ze schrijft zo goed als nooit iets voor. Net daarom doet ze zoveel deugd. De geprotocolleerde glimlach aan het onthaal is natuurlijk prettiger dan een norse blik, maar die glimlach verzinkt nog altijd in het niet tegenover de kleinste spontane hartelijkheid die ons bij een toevallige ontmoeting te beurt kan vallen. Generositeit is gelukkig makend. Voor gever en ontvanger.

Gift
Generositeit heeft verreikende gevolgen. Voor je het weet, geef je geld aan een goed doel waar je niet voor 100 procent zeker van bent dat al je centen terechtkomen op de plaats waar ze nuttig worden ingezet. En ja, u was ongetwijfeld al op het idee gekomen om een gift te doen aan het consortium 12-12. Maar het was er om de een of andere (rationele) reden nog niet van gekomen. Laat u vandaag misschien toch maar eens van uw genereuze kant zien. Zalig Pasen!

Uw reacties zijn welkom op redactie@tertio.be

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)