Tertio 885 - Grondslag democratie

Standpunt Geert De Kerpel

Grondslag democratie

​Wie had gehoopt dat Donald Trump na de intrieste verkiezingscampagne van straatvechter snel zou vervellen tot bedaarde staatsman, komt van een kale reis thuis. Onverminderd sneerde hij de voorbije maanden als president elect in zijn tweets en luttele publieke optredens naar Jan en allemaal. Niet gehinderd door enig echt inzicht in de complexiteit van ’s lands bestuur, noch door het besef van de immense verantwoordelijkheid die de leiding van de machtigste natie voor de hele wereldgemeenschap met zich meebrengt. De wijze waarop hij zijn regering en andere naaste medewerkers aanstelde, trok diezelfde beschamende lijn door: chaotisch, tegenstrijdig, oppervlakkig, rancuneus.

Populisme
Zijn aanvaardingsspeech van vorige vrijdag was een nog grotere afknapper. Niet alleen loopt het in zijn land klaarblijkelijk nu voor geen meter en moet alles anders. Maar voor wie er nog aan twijfelde, maakte hij glashelder dat het wel degelijk  “America First”  wordt en dat op elk gebied: politiek, economisch, militair. Haast letterlijk kwam zijn boodschap erop neer:  “Wereld, trek uw plan”. Terug dus – als het van hem afhangt – naar de vermaledijde isolationismepolitiek tussen de twee wereldoorlogen uit de vorige eeuw. Bovendien stelde hij zich meer dan ooit op als de outsider tegenover de voltallige politieke klasse, Democraten zowel als Republikeinen. Als een onversneden populist voer hij uit tegen het verzamelde establishment in Washington. Eindelijk is de dag aangebroken, raasde hij, dat het volk opnieuw de heerser wordt van de natie en de vergeten mannen en vrouwen van het land dat niet langer zullen zijn. Terwijl hij zich inmiddels voor de belangrijkste beleidsposten omringde met familie, nauwe vrienden en oude relaties uit de meest selecte financieel-economische kringen, zakenbank Goldman Sachs op kop. 

En dan moest het voorbije weekend nog komen waarin hij zonder verpinken meedeelde dat hij in oorlog is met de pers –  “de meest oneerlijke menselijke wezens op aarde” –, hij tegen alle feiten in bleef beweren dat er bij zijn inauguratie meer volk dan ooit te voren was en hij zelfs orakelde dat God het liet ophouden met regenen toen hij zijn inhuldigingstoespraak hield. Zijn woordvoerder, Sean Spicer, deed een en ander nog eens stevig over door voor de opgetrommelde perspool van het Witte Huis in welgeteld vijf minuten vier leugens te vertellen en zijn verblufte toehoorders af te dreigen. Later  “vergoelijkte”  een collega dat Spicer slechts  “alternatieve feiten”  had aangereikt. George Orwell is wel degelijk in het Witte Huis aanbeland.

Onvoorspelbaar
Valt er op het nieuwe bewind in Washington dan geen peil te trekken? Op het eerste gezicht niet. De ene dag worden de veiligheidsdiensten uitgespuwd als verraders, de volgende geloofd voor hun uitzonderlijke diensten. Maandenlang werd Hillary Clinton richting gevangenis geschreeuwd, maar op een banket op de inauguratiedag waarop ze als voormalige first lady present tekende, overstelpte de nieuwe president haar plots met alle mogelijke lof. Maar net dat wordt wellicht de zekerheid die we in de Trump-jaren kunnen verwachten: dat het in het machtscentrum van de wereld voortaan alle kanten op kan, de meest onverwachte en onvoorspelbare op kop. 

Realitysoap
Donald Trump is een avondvullende realitysoap, inclusief de inherente plotwendingen en andere verrassingen en mysteries. Het publiek moet worden onderhouden, de aandacht vastgehouden en de kijkcijfers aangejaagd. Niets dat daarvoor meer kans op succes biedt dan de controverse. Een groot deel van de wereld, inclusief van zijn eigen bevolking, gruwt ervan. Maar dat deert deze president niet, want zo gaat hij al heel zijn leven te werk. Zoals de zakenwereld in zijn ogen een zero sum game is waarbij er slechts een kan winnen ten koste van alle anderen, zo gaat het er volgens hem evenzeer aan toe in de politieke wereld.

Alleen tegenover wie hem de overwinning schonk, schijnt hij zich tot dusver echt verantwoordelijk te weten. En die verwachten inderdaad dat  “hun”  president korte metten maakt met het klassieke bestel. Nieuwe paden moeten worden bewandeld. Wat niet eerder is gewaagd, daarop moet worden ingezet. In een VRT-reportage in Pennsylvania duidde een oudere blanke man na een klaagzang over al wat in zijn ogen niet meer functioneerde, zijn voorkeur voor Trump treffend als volgt:  “We moesten toch iets proberen”.

Outsiders
Het is diezelfde beweging die vorig jaar de Brexiteers naar de overwinning in het Verenigd Koninkrijk stuwde en de Vijfsterrenbeweging van  “komiek”  Beppe Grillo aan het roer bracht in Rome en Turijn. Gebeurt dat straks in Den Haag, Parijs of zelfs in Berlijn? De toekomst zal het uitwijzen, maar zeker is dat ook daar en elders de kiezers niet doof zijn voor de lokroepen van de outsiders. Het traditionele politieke systeem zoals dat in onze contreien na de Tweede Wereldoorlog vorm kreeg en decennia standhield, kraakt in vele voegen. Kiezers keren het ontgoocheld de rug toe, gaan niet meer stemmen of geven hun steun van langs om meer aan de extremere opinies, die in eenvoudige maar glasheldere slogans beloven eindelijk schoon schip te maken; wat dat ook betekent. Zie hoe in Nederland Geert Wilders van de PVV in de peilingen eenzaam boven de anderen blijft uittorenen. Zie hoe in de voorverkiezingen in Frankrijk zowel aan de rechter- als afgelopen zondag nu ook aan de linkerzijde de verrassingen niet van de lucht zijn.

En terwijl Trump en de zijnen in Washington de teugels van de macht definitief overnamen, kregen we in Brussel een heel ander schouwspel voorgeschoteld. Daar werd vorige week voor en achter de schermen gesjacherd over het voorzitterschap van het Europees Parlement en aanverwante posten voor de komende 2,5 jaar. Onbeschroomd werd er geboden van links tot rechts. Het zal de 500 miljoen Europese burgers in wier naam dat formeel allemaal gebeurde alvast niet sterken in hun geloof in het huidige bestel. Ook in de States viel Trump niet zomaar uit de lucht. Of zoals paus Franciscus het uitdrukte in zijn nieuwste interview, dit keer met het Spaanse El País:  “Hitler stal de macht niet, de mensen stemden voor hem, waarna hij het volk vernietigde”.

Madman Theory
Van Richard Nixon, die andere na-oorlogse, diep wantrouwige protectionistische VS-president, is geweten dat hij en zijn administratie het communistische blok probeerden te doen geloven dat ze irrationeel waren. Dat moest de sovjetleiders en hun trawanten dermate doen vrezen voor een onvoorspelbaar Amerika, dat ze het land niet zouden durven uit te dagen. Nixon noemde het de Madman Theory, al dan niet naar de fameuze zinssnede uit Niccolo Machiavelli’s Verhandelingen over de eerste tien boeken van Titus Livius (1517) dat het soms heel wijs kan zijn krankzinnigheid te simuleren. Wie weet is het wel die theorie die de 45ste president van de VS zodanig tot in de puntjes beheerst dat we het niet eens in de gaten hebben.

Feiten en waarheid
Wat er ook van aan is, al diegenen voor wie feiten en waarheid wel fundamenteel zijn, staan meer dan ooit voor de uitdaging die onverpoosd en onversaagd boven water te halen en te verspreiden. Want, zoals Dan Rather, een van de groten in de Amerikaanse journalistiek, het zondag in reactie op het bizarre Trumpweekend samenvatte:  “Feiten en waarheid zijn niet partijdig. Ze zijn de grondslag van onze democratie”. 

Uw reacties zijn welkom op geert.dekerpel@tertio.be

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)